Shloka 96
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
संस्खलत्पदविन्यासा मदेनारक्तदृष्टयः / स्खलदक्षरसंदर्भवीरभाषा रणोद्धताः
Transliteration
saṃskhalatpadavinyāsā madenāraktadṛṣṭayaḥ / skhaladakṣarasaṃdarbhavīrabhāṣā raṇoddhatāḥ
Translation
Их шаги сбивались и скользили, взор алел от хмеля; на поле брани их богатырские речи путались и спотыкались на слогах, но в бою они оставались дерзкими и неистовыми.
Word by Word
संस्खलत्stumbling
संस्खलत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्खल् (धातु) + सम् (उपसर्ग) → संस्खलत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), ‘स्खलन्’ अर्थः; समासाङ्गत्वात्
पदविन्यासाःfoot-placements, steps
पदविन्यासाः:
Visheshya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक) + विन्यास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (पदानां विन्यासः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; बहुव्रीह्यर्थे ‘येषां पदविन्यासाः…’
मदेनwith intoxication
मदेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-एकवचन
अरक्तreddened
अरक्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरञ्ज् (धातु) → रक्त (कृदन्त, क्त) with अ- (नञ्/privative)
Formनञ्-पूर्वक क्त-कृदन्त, ‘अ-रक्त’ = ‘रक्तवत्/रक्ताभ’ (context: reddened); समासाङ्गत्वात्
दृष्टयःglances, looks
दृष्टयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; ‘अरक्तदृष्टयः’ बहुव्रीह्यर्थे
स्खलत्slipping, faltering
स्खलत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्खल् (धातु) → स्खलत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; समासाङ्गत्वात्
अक्षरsyllable, letter
अक्षर:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (as compound member)
संदर्भconnection, sequence
संदर्भ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसंदर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (as compound member)
वीरभाषाःheroic speeches
वीरभाषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक) + भाषा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (वीरा भाषा), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन; बहुव्रीह्यर्थे ‘येषां वीरभाषाः…’
रणोद्धताःarrogant/excited in battle
रणोद्धताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरण (प्रातिपदिक) + उद्धत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुषः (रणे उद्धताः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन