Shloka 34
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
तयैव पूर्वनिर्दिष्टं महेन्द्रोत्तरभूतलम् / कुण्डलीकृत्य जज्वालशालरूपेण सा पुनः
Transliteration
tayaiva pūrvanirdiṣṭaṃ mahendrottarabhūtalam / kuṇḍalīkṛtya jajvālaśālarūpeṇa sā punaḥ
Translation
Она сама, согласно прежнему указанию, свернула кольцом землю к северу от Махендры; и вновь воссияла в облике пылающего дерева сала.
Word by Word
तयाby her
तया:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; pronoun ‘she/that (f.)’, Instrumental singular
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphatic
पूर्वनिर्दिष्टम्previously indicated
पूर्वनिर्दिष्टम्:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootपूर्व-निर्दिष्ट (कृदन्त; √दिश्/निर्दिश् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; past passive participle ‘previously indicated’ qualifying ‘भूतलम्’
महेन्द्र-उत्तर-भूतलम्the northern ground of Mahendra (mountain)
महेन्द्र-उत्तर-भूतलम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र + उत्तर + भूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘the ground/region to the north of Mahendra’
कुण्डलीकृत्यhaving coiled (itself)
कुण्डलीकृत्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeIndeclinable
Rootकुण्डली-√कृ (कृदन्त; ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्ययीभाव-रूप क्रियाविशेषण (gerund/absolutive), ‘having coiled/made into a coil’
जज्वालblazed
जज्वाल:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√ज्वल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘blazed’
शाल-रूपेणin the form of a śāla tree
शाल-रूपेण:
करण (Instrument/Manner)
TypeNoun
Rootशाल + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन; instrumental of manner ‘in the form of a śāla-tree’
साshe
सा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; pronoun ‘she’
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)