Shloka 1

The Appearance of Lord Viṣṇu (Kṛṣṇa) and the Divine Exchange with Yoga-māyā

Devanagari script

श्रीशुक उवाच अथ सर्वगुणोपेत: काल: परमशोभन: । यर्ह्येवाजनजन्मक्षन शान्तर्क्षग्रहतारकम् ॥ १ ॥ दिश: प्रसेदुर्गगनं निर्मलोडुगणोदयम् । मही मङ्गलभूयिष्ठपुरग्रामव्रजाकरा ॥ २ ॥ नद्य: प्रसन्नसलिला ह्रदा जलरुहश्रिय: । द्विजालिकुलसन्नादस्तवका वनराजय: ॥ ३ ॥ ववौ वायु: सुखस्पर्श: पुण्यगन्धवह: शुचि: । अग्नयश्च द्विजातीनां शान्तास्तत्र समिन्धत ॥ ४ ॥ मनांस्यासन् प्रसन्नानि साधूनामसुरद्रुहाम् । जायमानेऽजने तस्मिन् नेदुर्दुन्दुभय: समम् ॥ ५ ॥

Transliteration

śrī-śuka uvāca atha sarva-guṇopetaḥ kālaḥ parama-śobhanaḥ yarhy evājana-janmarkṣaṁ śāntarkṣa-graha-tārakam

Translation

Шри Шука сказал: Затем настал наипрекраснейший миг явления Господа, и вся вселенная наполнилась благостью, красотой и миром. Взошло созвездие Рохини, а также звёзды и планеты, подобные Ашвини; солнце, луна и прочие светила пребывали в спокойствии. Все стороны света казались отрадными; безоблачное чистое небо мерцало звёздными россыпями. Земля, украшенная городами, селениями, рудниками и пастбищами Враджа, выглядела всеблагой. Реки текли прозрачной водой; озёра и водоёмы, полные лотосов и кувшинок, сияли красотой. В лесах и зелени птицы и рои пчёл звучали сладостным пением. Повеял чистый ветерок, приятный на ощупь и несущий аромат цветов; жертвенные огни брахманов горели ровно, не тревожимые ветром. И когда нерождённый Вишну готовился явиться, святые и брахманы, долго мучимые Камсой и асурами, обрели мир в сердце, а с высших миров одновременно раздался гул небесных барабанов.

Synonyms

• śrī-śukaḥ: Śrī Śuka
• śrī-śukaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śrī + śuka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/Nominative, एकवचन

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट्/Perfect, परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन

• atha: then
• atha: Sambandha (सम्बन्ध/discourse)
• Type: Indeclinable
• Root: atha (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• sarva-guṇa-upetaḥ: endowed with all qualities
• sarva-guṇa-upetaḥ: Karta (कर्ता/qualifier of kālaḥ)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक) + upeta (i धातु + उपसर्ग upa + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/Nominative, एकवचन; तत्पुरुष: ‘सर्वैः गुणैः उपेतः’

• kālaḥ: time
• kālaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kāla (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/Nominative, एकवचन

• parama-śobhanaḥ: supremely auspicious/beautiful
• parama-śobhanaḥ: Karta (कर्ता/qualifier of kālaḥ)
• Type: Adjective
• Root: parama (प्रातिपदिक) + śobhana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/Nominative, एकवचन; कर्मधारय: ‘परमः शॊभनः’

• yarhi: when
• yarhi: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: yarhi (अव्यय)
• Form: कालवाचक-सम्बन्ध-अव्यय (relative temporal adverb: when)

• eva: indeed
• eva: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphasis: indeed/just)

• ajana-janma-ṛkṣam: the birth-asterism of Aja (Brahmā)
• ajana-janma-ṛkṣam: Karta (कर्ता/topic; time-marker)
• Type: Noun
• Root: ajana (प्रातिपदिक) + janma (प्रातिपदिक) + ṛkṣa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/Nominative, एकवचन; तत्पुरुष: ‘अजनस्य जन्म-ऋक्षम्’ (birth-asterism of Aja)

• śānta-ṛkṣa-graha-tārakam: with constellations, planets, and stars calmed
• śānta-ṛkṣa-graha-tārakam: Karta (कर्ता/qualifier of ṛkṣam)
• Type: Adjective
• Root: śānta (प्रातिपदिक) + ṛkṣa (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक) + tāraka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/Nominative, एकवचन; समाहार-द्वन्द्व/समुच्चयार्थ: ‘(with) pacified constellations, planets, and stars’ (as a collective descriptor)

Purport

As stated in the Bhagavad-gītā, the Lord says that His appearance, birth, and activities are all transcendental and that one who factually understands them is immediately eligible to be transferred to the spiritual world. The Lord’s appearance or birth is not like that of an ordinary man, who is forced to accept a material body according to his past deeds. The Lord’s appearance is explained in the previous chapter: He appears out of His own sweet pleasure.