Shloka 5

Kṛṣṇa and Balarāma’s Forest Games and the Slaying of Pralamba

Devanagari script

सरित्सर:प्रस्रवणोर्मिवायुना कह्लारकुञ्जोत्पलरेणुहारिणा । न विद्यते यत्र वनौकसां दवो निदाघवह्न्यर्कभवोऽतिशाद्वले ॥ ५ ॥

Transliteration

sarit-saraḥ-prasravaṇormi-vāyunā kahlāra-kañjotpala-reṇu-hāriṇā na vidyate yatra vanaukasāṁ davo nidāgha-vahny-arka-bhavo ’ti-śādvale

Translation

Ветер, скользя по волнам озёр и по течению рек, уносил пыльцу лотосов и водяных лилий и охлаждал всю область Вриндавана. Потому жители леса не страдали ни от зноя летнего солнца, ни от лесных пожаров; повсюду изобиловала свежая зелёная трава.

Synonyms

• सरित्: river
• सरित्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; river)

• सरः: lake
• सरः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; lake)

• प्रस्रवण: spring/stream-source
• प्रस्रवण: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: प्रस्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; spring, waterfall)

• ऊर्मि: wave
• ऊर्मि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; wave)

• वायुना: by the wind
• वायुना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• कह्लार: kahlāra-lotus
• कह्लार: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कह्लार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; a kind of lotus)

• कुञ्ज: grove/cluster
• कुञ्ज: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कुञ्ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; grove/cluster)

• उत्पल: lotus
• उत्पल: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: उत्पल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; lotus)

• रेणु: pollen
• रेणु: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रेणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; pollen/dust)

• हारिणा: carrying away
• हारिणा: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: हृ (धातु) + णिनि-प्रत्यय → हारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; वर्तमान-कर्तरि-प्रवृत्त (agentive) ‘carrying/stealing away’

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• विद्यते: exists
• विद्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘exists/is found’

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• वनौकसाम्: of the forest-dwellers
• वनौकसाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: वन + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (वनस्य ओकसः/वन-निवासिनः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• दवः: forest-fire
• दवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निदाघ: summer-heat
• निदाघ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: निदाघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; heat/summer)

• वह्नि: fire
• वह्नि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; fire)

• अर्क: sun
• अर्क: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (stem-form in compound; sun)

• भवः: arising from
• भवः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (निदाघ-वह्नि-अर्क-भवः = ‘arising from summer-fire-sun’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अति: very
• अति: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (intensifier: very/excessively)

• शाद्वले: in the grassy place
• शाद्वले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शाद्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Vrindavan’s natural beauty in Krishna’s childhood pastimes?

This verse describes Vṛndāvana as filled with rivers, lakes, and streams whose rippling waters create cool breezes carrying lotus pollen, making the land lush and peaceful.

Who is speaking this verse in Srimad Bhagavatam 10.18.5 and to whom?

Śukadeva Gosvāmī speaks this narration to King Parīkṣit while describing Kṛṣṇa and Balarāma’s forest pastimes and the setting of Vṛndāvana.

What is the practical application of this shloka for modern life?

It encourages a devotional mindset that sees sacredness in nature, cultivates calmness through contemplation of Kṛṣṇa’s līlā, and values environments that support purity, peace, and spiritual remembrance.