Shloka 10

मानवसर्गः, चातुर्वर्ण्य-गुणकर्म, यज्ञ-प्रतिपादनम्, आश्रमधर्म-फल, नरकवर्णनम्

Devanagari script

स्वर्गापवर्गौ मानुष्यात् प्राप्नुवन्ति नरा मुने यद् वाभिरुचितं स्थानं तद् यान्ति मनुजा द्विज

Transliteration

svargāpavargau mānuṣyāt prāpnuvanti narā mune yad vābhirucitaṃ sthānaṃ tad yānti manujā dvija

Translation

Ó sábio, é a partir da condição humana que os homens alcançam o céu ou a libertação final (moksha). Ó duas-vezes-nascido, ao lugar que alguém escolheu e acalentou no íntimo, para esse mesmo estado ele se dirige.

Word by Word

• स्वर्गापवर्गौ: heaven and liberation
• स्वर्गापवर्गौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + अपवर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (स्वर्गः च अपवर्गः च)

• मानुष्यात्: from human state (from being human)
• मानुष्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मानुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• प्राप्नुवन्ति: attain
• प्राप्नुवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्

• नराः: men
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (particle of alternative)

• अभिरुचितम्: desired, chosen
• अभिरुचितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + रुच् (धातु) → अभिरुचित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्

• स्थानम्: place, state
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative pronoun)

• यान्ति: go
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्

• मनुजाः: humans
• मनुजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• द्विज: O twice-born (brahmin)
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara

FAQs

What is the significance of human birth in the Vishnu Purana?

This verse states that only from the human condition do beings reach either svarga (heavenly enjoyment) or apavarga (liberation), highlighting human life as the decisive arena for ultimate destiny.

How does Sage Parāśara explain the role of intention in one’s afterlife destination?

Parāśara teaches that the place a person inwardly prefers and cultivates (abhiruci) becomes the direction of travel—one’s cherished aim aligns the soul with its corresponding state.

What is the theological importance of Vishnu in this context of svarga and moksha?

Although Vishnu is not named in the verse, the Vishnu Purana frames apavarga as the highest end ultimately grounded in the Supreme Reality; liberation is superior to heaven and culminates in transcendence under the supreme order upheld by Vishnu.