HomeVamana PuranaAdh. 36Shloka 18
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Saptasarasvata Tirtha, Shloka 18

Harihara Revelation and the Tirtha-Glorification of Saptasarasvata in Kurukshetra

पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्ते वचने सुराः कायविशुद्धये तप्तकृच्छ्ररहस्यं वै चक्रुः शक्रपुरोगमाः

pulastya uvāca ityevamukte vacane surāḥ kāyaviśuddhaye taptakṛcchrarahasyaṃ vai cakruḥ śakrapurogamāḥ

Pulastya disse: “Tendo sido assim proferidas essas palavras, os deuses—liderados por Śakra (Indra)—realizaram a disciplina secreta do ‘taptakṛcchra’ para a purificação do corpo.”

पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative particle)
एवम्in this manner
एवम्:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
वचनेin the statement/words
वचने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी सह
सुराःthe gods
सुराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; देवाः इत्यर्थे
कायविशुद्धयेfor bodily purification
कायविशुद्धये:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootकाय + विशुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कायस्य विशुद्धिः)
तप्तकृच्छ्ररहस्यम्the secret rite of the taptakṛcchra (penance)
तप्तकृच्छ्ररहस्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतप्तकृच्छ्र + रहस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तप्तकृच्छ्रस्य रहस्यम्)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/खल्वर्थक-निपात (emphatic particle)
चक्रुःperformed/did
चक्रुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
शक्रपुरोगमाःhaving Indra in the lead
शक्रपुरोगमाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशक्र + पुरोगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (शक्रः पुरोगमः येषाम्)
Pulastya to Nārada (explicit speaker marker: ‘Pulastya uvāca’).
PulastyaNāradaIndra (Śakra)Devas (Surāḥ)Vishnu (Vāsudeva)
Transmission of vrata-knowledgeDeva-led observance of prāyaścittaKāya-śuddhi as prerequisite for divine addressEsoteric discipline (rahasya)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Pulastya is a major ṛṣi and a standard Purāṇic authority-voice. In māhātmya sections, sages often codify tīrtha/vrata benefits and the accompanying disciplines; here he functions as the transmitter of an austerity-method.

It denotes a severe kṛcchra-type expiation characterized by heightened austerity (often involving restricted intake and other restraints). The verse’s ‘rahasya’ signals that it is to be practiced under proper guidance and with ritual seriousness.

Purāṇic narratives frequently depict devas undertaking vrata/prāyaścitta to restore purity and eligibility—showing that dharma binds even celestial beings and that purification precedes approaching the supreme deity.