HomeUpanishadsYogatattvaVerse 36
Previous Verse
Next Verse

Verse 36

Yogatattva

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥

ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥

निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः शनैः । यथाशक्त्यविरोधेन ततः कुर्याच्च कुम्भकम् ॥

पुनस्त्यजेत्पिङ्गलया शनैरेव न वेगतः । पुनः पिङ्गलयापूर्य पूरयेदुदरं शनैः ॥

धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेदिडया शनैः । यया त्यजेत्तयापूर्य धारयेदविरोधतः ॥

जानु प्रदक्षिणीकृत्य न द्रुतं न विलम्बितम् । अङ्गुलिस्फोटनं कुर्यात्सा मात्रा परिगीयते ॥३५–४०॥

न । अत्युच्छ्रितम् । न । अतिनीचम् । चैल-अजिन-कुश-उत्तरम् ।

तत्र । उपविश्य । मेधावी । पद्मासन-समन्वितः ।

ऋजु-कायः । प्राञ्जलिः च । प्रणमेत् । इष्ट-देवताम् ।

ततः । दक्षिण-हस्तस्य । अङ्गुष्ठेन एव । पिङ्गलाम् ।

निरुध्य । पूरयेत् । वायुम् । इडया तु । शनैः शनैः ।

यथा-शक्ति । अविरोधेन । ततः । कुर्यात् च । कुम्भकम् ।

पुनः । त्यजेत् । पिङ्गलया । शनैः एव । न । वेगतः ।

पुनः । पिङ्गलया । पूर्य । पूरयेत् । उदरम् । शनैः ।

धारयित्वा । यथा-शक्ति । रेचयेत् । इडया । शनैः ।

यया । त्यजेत् । तया । पूर्य । धारयेत् । अविरोधतः ।

जानु । प्रदक्षिणी-कृत्य । न । द्रुतम् । न । विलम्बितम् ।

अङ्गुलि-स्फोटनम् । कुर्यात् । सा । मात्रा । परिगीयते ॥३५–४०॥

nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājina-kuśottaram | tatropaviśya medhāvī padmāsana-samanvitaḥ ||

ṛjukāyaḥ prāñjaliś ca praṇamed iṣṭadevatām | tato dakṣiṇahastasya aṅguṣṭhenaiva piṅgalām ||

nirudhya pūrayed vāyum iḍayā tu śanaiḥ śanaiḥ | yathāśakty-avirodhena tataḥ kuryāc ca kumbhakam ||

punas tyajet piṅgalayā śanaireva na vegataḥ | punaḥ piṅgalayāpūrya pūrayed udaraṃ śanaiḥ ||

dhārayitvā yathāśakti recayed iḍayā śanaiḥ | yayā tyajet tayāpūrya dhārayed avirodhataḥ ||

jānu pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilambitam | aṅgulisphoṭanaṃ kuryāt sā mātrā parigīyate ||35–40||

Este verso repete a mesma instrução do anterior: preparar um assento equilibrado com pano, pele de antílope e relva kuśa; sentar-se em padmāsana, com o corpo ereto e as mãos unidas, e reverenciar a divindade escolhida. Em seguida, executar uma sequência medida de prāṇāyāma sem tensão: fechar a piṅgalā com o polegar direito, inspirar pela iḍā lentamente, reter (kumbhaka) conforme a capacidade, exalar pela piṅgalā sem força, inspirar de novo pela piṅgalā enchendo o abdome aos poucos, e exalar pela iḍā devagar. Por qual narina se exala, por essa se inspira, retendo sem esforço. O tempo é marcado por uma contagem rítmica com o joelho à direita e estalos de dedos, chamada mātrā.

This verse reproduces the same instructional passage as Yogatattva.35 in the provided input: it prescribes a properly prepared seat, padmāsana, salutation to the chosen deity, and a measured, non-straining prāṇāyāma sequence involving iḍā and piṅgalā with kumbhaka and mātrā timing.

Upāsanā and prāṇa-niyama as auxiliaries to citta-śuddhi and ātma-jñānaMahavakya: Indirect: preparatory discipline for the contemplative assimilation of Mahāvākya teaching.Krishna YajurvedaChandas: Mixed śloka-style anuṣṭubh; commonly recited as śloka without svara.