Shloka 6

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

Devanagari script

लज्जतीवहिवीर्यंभ्रश्यतीवकराद्धनुः ।सायकाव्यवसीदन्तिदृष्टिर्भाष्पवशंगता ।।।।

Transliteration

lajjatīva hi vīryaṃ bhraśyatīva karād dhanuḥ |

sāyakā vyavasīdanti dṛṣṭir bāṣpavaśaṃ gatā ||

Translation

Meu valor parece encolher de vergonha; o arco parece escorregar da minha mão; minhas flechas caem, e minha visão sucumbiu ao poder das lágrimas.

Word by Word

• अवसीदन्ति: sink, droop
• अवसीदन्ति: क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
• Type: Verb
• Root: अव-सद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• गात्राणि: limbs
• गात्राणि: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• स्वप्न-याने: in dream-walking
• स्वप्न-याने: अधिकरण (अधिकरणम् / Location/state)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक) + यान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्वप्ने यानम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• इव: as if, like
• इव: सम्बन्ध (निपात / Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमान-निपात

• चिन्ताम्: anxiety
• चिन्ताम्: कर्म (कर्म / Object-complement)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एव: only, indeed
• एव: सम्बन्ध (निपात / Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• वर्तते: prevails, continues
• वर्तते: क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तीव्रा: intense
• तीव्रा: विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; चिन्तायाः विशेषणम्

• मुमूर्षा: desire to die
• मुमूर्षा: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Noun
• Root: मृ (धातु) → मुमूर्षा (इच्छार्थक-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘to die’ इच्छा (desire to die)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (निपात / Addition)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• च: and
• च: सम्बन्ध (समुच्चय / Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• जायते: arises
• जायते: क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Context

"O Sinless Rama! To be in despair on my account is not fair. Destroy Ravana and redeem your vow."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• bow
• arrows

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes truthful acknowledgment of one’s inner state; even a righteous warrior may openly face grief without denying it.

What is the narrative situation?

In the battlefield crisis after Lakṣmaṇa is struck, Rāma’s composure collapses momentarily—his weapons and focus fail due to tears.

Which character virtue is emphasized?

Emotional sincerity and deep compassion, showing that strength in the Ramayana is not mere hardness but moral sensitivity.