Shloka 25

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन्।महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम्।।5.47.25।।

Transliteration

tataś śarair bhinna-bhujāntaraḥ kapiḥ kumāra-vīreṇa mahātmanā nadan | mahā-bhujaḥ karma-viśeṣa-tattva-vit vicintayāmāsa raṇe parākramam ||5.47.25||

Translation

Então Hanumān, ferido entre os braços pelas flechas do príncipe-herói, bradou em alto rugido; e aquele de poderosos braços—sabendo qual ação convém em circunstâncias singulares—passou a ponderar, no combate, seu próximo gesto decisivo.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: अधिकरण (कालाधिकरणम्) / क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्/सम्बन्धबोधकः) = indeclinable adverb: "then/thereafter"

• शरैः: by arrows
• शरैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (instrumental plural) = "by/with arrows"

• भिन्नभुजान्तरः: having the space between his arms/arm-region wounded (pierced)
• भिन्नभुजान्तरः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: भिन्न (√भिद् धातु, क्त-प्रत्ययः; कृदन्तम्) + भुज + अन्तर (प्रातिपदिकानि)
• Form: तत्पुरुषसमासः (भिन्नं भुजान्तरं यस्य) । पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular), विशेषणम् (qualifying "कपिः")

• कपिः: the monkey (Hanuman)
• कपिः: कर्तृ (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (nominative singular) = subject

• कुमारवीरेण: by the warrior prince
• कुमारवीरेण: करण (Instrument) / हेतु (causal agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: कुमार + वीर (प्रातिपदिकानि)
• Form: कर्मधारयसमासः (कुमारः एव वीरः) । पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental singular) = "by the warrior-prince"

• महात्मना: by the great-souled (one)
• महात्मना: करण (Instrument) / विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: कर्मधारयसमासः (महान् आत्मा यस्य) । पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instrumental singular); विशेषणम् (qualifying "कुमारवीरेण")

• नदन्: roaring, shouting
• नदन्: कर्तृ (सहक्रिया/अनुबन्धः)
• Type: Verb
• Root: √नद् (धातुः) + शतृ-प्रत्ययः (वर्तमानकाले कृदन्तम्)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणभावेन (कर्तरि) = "roaring"

• महाभुजः: strong-armed, great-armed
• महाभुजः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: महा + भुज (प्रातिपदिकानि)
• Form: कर्मधारयसमासः (महान्तौ भुजौ यस्य) । पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying "कपिः")

• कर्मविशेषतत्त्ववित्: knower of the true principle/propriety of special actions
• कर्मविशेषतत्त्ववित्: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: कर्म + विशेष + तत्त्व + विद् (प्रातिपदिकम्: "वित्" = knowing)
• Form: तत्पुरुषसमासः (कर्मणां विशेषस्य तत्त्वं वेत्ति इति) । पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying "कपिः")

• विचिन्तयामास: began to ponder / reconsidered
• विचिन्तयामास: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √चिन्त् (धातुः) ; causative stem चिन्तय- (णिच्) + आमास (परस्मैपदी-परिप्रयोगः)
• Form: लिट्-लकारः (परिप्रयोगः/परिप्रश्नः: "-आमास"), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; कर्तरि प्रयोगः = "began to consider/pondered"

• रणे: in battle
• रणे: अधिकरण (स्थानाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (locative singular) = "in battle"

• पराक्रमम्: heroic effort/valor (course of action)
• पराक्रमम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: पराक्रम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (accusative singular) = कर्म (object) of "विचिन्तयामास"

Context

The strong-armed Hanuman, who was aware of the propriety of actions, wounded in his arms by the warrior prince started roaring and thinking about the next strategy in the combat.

Characters & Entities

• Hanumān
• Akṣa (Akṣakumāra)
• arrows (śara)
• battle (raṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right action depends on context. The verse explicitly frames Hanumān as one who knows the propriety of action (what is fitting, when), a key dhārmic principle beyond raw strength.

What is the narrative situation?

After being wounded by Akṣa’s arrows, Hanumān roars and recalculates how to proceed effectively in combat.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom and composure under injury—he thinks strategically rather than reacting blindly.