Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः

Instructions for the Western Search Party

प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः।।4.42.8।।तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये।तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः।।4.42.9।।गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम्।ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ।।4.42.10।।तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः।

giri-jālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam | tataḥ paścimam āsādya samudraṃ draṣṭum arhatha | timi-nakrāyuta-jalam akṣobhyam atha vānarāḥ ||

Tendo vasculhado o difícil quadrante ocidental, cercado por redes de montanhas, deveis então alcançar o oceano ocidental e contemplá-lo — suas águas repletas de baleias e crocodilos, e difíceis de perturbar, ó macacos.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
सीताम्Sītā
सीताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मार्गध्वम्search (you all)
मार्गध्वम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमार्ग् (धातु)
Formलोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; √मार्ग् (अन्वेषणे)
निलयम्abode
निलयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रावणस्यof Rāvaṇa
रावणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
also
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
वेलातलनिविष्टेषुsituated on the seashore-tract
वेलातलनिविष्टेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवेला + तल + निविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (वेलातले निविष्ट); क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from √विश् (प्रवेशने) with नि-; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; adjective qualifying पर्वतेषु/वनेषु
पर्वतेषुin mountains
पर्वतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
वनेषुin forests
वनेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मुरचीपत्तनम्Muracī-town
मुरचीपत्तनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुरची + पत्तन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (मुरच्याः पत्तनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवalso/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
रम्यम्beautiful
रम्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying जटीपुरम् (and/or पत्तनम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवalso
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
जटीपुरम्Jaṭī-city
जटीपुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजटी + पुर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (जट्याः पुरम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अवन्तीम्Avantī (region/city)
अवन्तीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवन्ती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अङ्गलोपाम्Aṅgalopā (place)
अङ्गलोपाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्गलोप (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (proper name)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अलक्षितम्unnoticed/unknown
अलक्षितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअ + लक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from √लक्ष् (दर्शने/लक्षणे); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying वनम्
वनम्forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राष्ट्राणिkingdoms
राष्ट्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
विशालानिvast
विशालानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविशाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; adjective qualifying राष्ट्राणि
पत्तनानिtowns/ports
पत्तनानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपत्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
ततःhere and there
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (distributive with repetition)
ततःin various places
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (repetition for distributive sense)

'O monkeys the auspicious rivers with cool waters flow towards the western region. Search in the groves inhabited by ascetics, other forests, mountains, cliffs, in the desertland. Search in the inaccessible western region surrounded by mountains. Then proceed to the western ocean infested with whales and alligators, which cannot be easily disturbed.

W
Western direction (Paścima diś)

FAQs

Dharma is steadfastness under hardship: the righteous mission demands crossing perilous terrain and confronting formidable natural obstacles without retreat from duty.

Sugrīva gives route guidance to the western search-party, directing them through mountain-encircled regions until they reach the western sea.

Endurance and disciplined obedience—continuing the search systematically even in inaccessible, dangerous regions.