Shloka 14

किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः

Lakshmana’s Anger Reported; Hanuman Advises Propitiation and Timely Mobilization

Devanagari script

निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टवलाहका।प्रसन्नाश्च दिशस्सर्वास्सरितश्च सरांसि च।।

Transliteration

nirmala-graha-nakṣatrā dyauḥ pranaṣṭa-valāhakā | prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca ||

Translation

O céu está límpido: as nuvens se dissiparam, e os planetas e constelações brilham com clareza. Todas as direções estão serenas, e assim também os rios e os lagos.

Word by Word

• निर्मलग्रहनक्षत्रा: with clear planets and stars
• निर्मलग्रहनक्षत्रा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nirmala (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक) + nakṣatra (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: यस्यां निर्मलाः ग्रहाः नक्षत्राणि च दृश्यन्ते, सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् 'द्यौः' प्रति

• द्यौः: the sky
• द्यौः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dyu (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रनष्टवलाहका: with clouds vanished
• प्रनष्टवलाहका: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pra-naṣṭa (प्रातिपदिक/कृदन्त) + valāhaka (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: यस्यां प्रनष्टाः वलाहकाः (clouds) सन्ति/न सन्ति, सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् 'द्यौः' प्रति

• प्रसन्नाः: clear/pleasant
• प्रसन्नाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: prasanna (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् 'दिशः/सरितः' इत्यादि प्रति

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• दिशः: directions
• दिशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: diś (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'दिशः' प्रति

• सरितः: rivers
• सरितः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarit (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• सरांसि: lakes/ponds
• सरांसि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: saras (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

Context

'O chief of monkeys! it is time for military expeditions. Since you are intoxicated you are not aware of this, Lakshmana has come here evidently for this.

Characters & Entities

• sky (dyauḥ)
• graha (planets)
• nakṣatra (constellations)
• rivers (saritaḥ)
• lakes (sarāṃsi)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Nature’s clarity mirrors moral clarity: when conditions are favorable, delaying righteous action becomes less excusable.

What is the narrative situation?

Tārā underscores that the environment is now suitable for travel and mobilization, strengthening the case that Sugrīva must act immediately.

Which character virtue is emphasized?

Responsiveness to rightful timing—using auspicious conditions to fulfill duty.