Shloka 64

Devanagari script

तद्भवान्दण्डसंयोगादस्माद्विगतकल्मषः।गतस्स्वां प्रकृतिं धर्म्यं धर्मदृष्टेन वर्त्मना।।

Transliteration

tad bhavān daṇḍasaṃyogād asmād vigatakalmaṣaḥ |

gatas svāṃ prakṛtiṃ dharmyāṃ dharmadṛṣṭena vartmanā ||

Translation

Portanto, ao passares por este castigo, ficas livre de impureza; e, por um caminho reconhecido como justo, retornaste à tua própria natureza legítima.

Word by Word

• तत्: therefore/so
• तत्: सम्बन्ध (discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/अन्वयार्थे; correlativum) — indeclinable particle meaning 'therefore/so/that being the case'

• भवान्: you (honorific)
• भवान्: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (honorific 2nd-person pronoun used as 3rd-person form) — masculine nominative singular

• दण्डसंयोगात्: from/due to the infliction of punishment
• दण्डसंयोगात्: अपादान (cause/source: 'due to/from')
• Type: Noun
• Root: दण्ड + संयोग (प्रातिपदिके) (समास)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (दण्डस्य संयोगः) — masculine ablative singular; 'contact/association with punishment'

• अस्मात्: from this
• अस्मात्: अपादान (source: 'from this')
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग-प्रयोगः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् — ablative singular 'from this (state/condition)'

• विगतकल्मषः: freed from sin/taint
• विगतकल्मषः: कर्तृ-विशेषण (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: विगत (कृदन्त; √गम् + वि, क्त) + कल्मष (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (विगतं कल्मषं यस्य/यस्य कल्मषं विगतम्) — masculine nominative singular; predicate adjective to 'भवान्'

• गतः: has attained/has returned
• गतः: क्रिया (main predication)
• Type: Verb
• Root: गच्छ् (धातु √गम्) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परस्मैपद-भावः — past participle used predicatively: 'has gone/has attained'

• स्वाम्: one's own/your own
• स्वाम्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक/विशेषण-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — feminine accusative singular; agrees with 'प्रकृतिम्'

• प्रकृतिम्: natural state/true nature
• प्रकृतिम्: कर्म (object: what is attained)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — feminine accusative singular

• धर्म्यम्: righteous/according to dharma
• धर्म्यम्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: धर्म्य (प्रातिपदिक; धर्म + यत्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — feminine accusative singular; agrees with 'प्रकृतिम्'

• धर्मदृष्टेन: seen/approved by dharma; righteous in view
• धर्मदृष्टेन: करण-विशेषण (qualifier of instrument/means)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + दृष्ट (कृदन्त; √दृश्, क्त) (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मेण दृष्टम्/धर्मस्य दृष्टिः) — neuter instrumental singular; qualifies 'वर्त्मना'

• वर्त्मना: by the path/way
• वर्त्मना: करण (means: 'by the path/way')
• Type: Noun
• Root: वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् — neuter instrumental singular

Context

'You have been purged of your sin through punishment from the point of view of righteousness. You have regained your spiritual nature on the path of dharma.

Characters & Entities

• Rāma
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as restorative: just punishment is not only retributive but also purificatory, removing moral taint and reorienting a person toward rightful being.

What is the narrative situation?

Rāma reframes Vāli’s impending death as a dharmic consequence that cleanses wrongdoing and leads to a righteous state.

Which character virtue is emphasized?

Moral clarity and compassion—Rāma offers a meaning-centered, spiritually consoling interpretation of justice.