Previous Verse
Next Verse

Shloka 116

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने।अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्रापि दह्यते।।।।

smṛtvā viyogajaṃ duḥkhaṃ tyaja snehaṃ priye jane | ati-sneha-pariṣvaṅgād vartir ārdrāpi dahyate ||

«Reconhece que a lembrança do amado intensifica a dor nascida da separação; refreia este apego que se agarra ao ente querido. Pois até um pavio, embora úmido, queima quando o óleo o embebe e o envolve.»

स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव
वियोग-जम्born of separation
वियोग-जम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootवियोग (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक; from √जन्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (दुःखम्)
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
त्यजabandon
त्यज:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√त्यज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्नेहम्affection, attachment
स्नेहम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
प्रियेin/for a beloved
प्रिये:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषण (जने)
जनेperson
जने:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
अति-स्नेह-परिष्वङ्गात्from excessive oil-saturation/embrace of oil
अति-स्नेह-परिष्वङ्गात्:
हेतु/अपादान (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + स्नेह (प्रातिपदिक) + परिष्वङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; कारणार्थक पञ्चमी (cause)
वर्तिःwick
वर्तिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
आर्द्राwet
आर्द्रा:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootआर्द्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (वर्तिः)
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद-अव्यय (even/also)
दह्यतेis burned
दह्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√दह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

'Remembrance of loved ones causes sorrow. Even a wet cotton wick gets burnt by embracing excessive oil. Hence abandon grief.

R
Rama
L
Lakshmana
S
Sita (implied as the beloved cause of separation)

FAQs

Dharma prioritizes purposeful action over paralyzing attachment: love is honored, but clinging grief must be checked so one can fulfill responsibility.

Lakshmana explains to Rama how obsessive remembrance can worsen separation-sorrow and urges him to redirect emotion into action.

Practical discernment (viveka): transforming emotion into disciplined resolve rather than indulgent lamentation.