Valmiki Ramayana 2.9.58 — Ayodhya Kanda, Sarga 9, Shloka 58

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

Devanagari script

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि।वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम्।।।।

Transliteration

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi | vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim ||

Translation

Ó corcunda, tu dirás ao rei uma destas duas coisas: ou eu jazo aqui morta, ou, quando Rāghava for enviado à floresta, Bharata alcançará o reino.

Word by Word

• इह: here
• इह: अधिकरण (Adhikaraṇa) — location
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (स्थानवाचक-अव्ययम्) — indeclinable adverb of place

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (particle; no kāraka)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (विकल्पार्थक-निपातः) — disjunctive particle

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karman) — object
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; स्त्री/पुं (प्रयोगे); द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — pronoun, accusative singular

• मृताम्: dead (as if dead)
• मृताम्: कर्म-विशेषण (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मृत (√मृ धातु, क्त-प्रत्ययः; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-कृदन्त-विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — past passive participle used adjectivally, feminine accusative singular (agreeing with माम्)

• कुब्जे: O hunchback (Kubjā)
• कुब्जे: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: कुब्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् — vocative singular

• नृपाय: to the king (Daśaratha)
• नृपाय: सम्प्रदान (Sampradāna) — recipient
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम् — dative singular

• आवेदयिष्यसि: you will inform / report
• आवेदयिष्यसि: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: आ + √विद् (विद् धातु, 10गण/चुरादि-प्रयोगः: वेदयति) / causative base √विद् → वेदय; भविष्यत्
• Form: आ-उपसर्गपूर्वकः; लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् — future, 2nd person singular, active

• वनम्: to the forest / the forest
• वनम्: कर्म (Karman) — object (goal as object with गतिअर्थ)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — accusative singular

• तु: but / indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (particle; no kāraka)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (विरोध/विशेषार्थक-निपातः) — particle meaning 'but/indeed'

• राघवे: when/with Rāghava (Rāma)
• राघवे: अधिकरण (Adhikaraṇa) — locus/condition ('when/while Rāghava...')
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् — locative singular

• प्राप्ते: having gone / having reached
• प्राप्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa) — temporal condition (locative absolute sense)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (प्र + √आप् धातु, क्त-प्रत्ययः; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-कृदन्तम्; पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् — locative absolute/locative participle agreeing with राघवे

• भरतः: Bharata
• भरतः: कर्ता (Kartā) — subject/agent
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — nominative singular

• प्राप्स्यति: will obtain / will secure
• प्राप्स्यति: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: प्र + √आप् (धातु) → प्राप्नोति; लृट्
• Form: प्र-उपसर्गपूर्वकः; लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् — future, 3rd person singular, active

• क्षितिम्: the earth / kingdom
• क्षितिम्: कर्म (Karman) — object
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — accusative singular

Context

O hunchback, tell the king, either Bharata shall secure the kingdom on Rama's departure to the forest or else I will die here.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Mantharā (Kubjā)
• Daśaratha (nṛpa)
• Rāghava/Rāma
• Bharata
• Forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It illustrates adharma through coercion: using threats of self-harm to force political outcomes violates truthful, compassionate, and righteous conduct.

What is the narrative situation?

Kaikeyī frames an ultimatum to be delivered to Daśaratha: either her death—or Rama’s exile enabling Bharata’s accession.

Which character virtue is emphasized?

No virtue is celebrated; the verse highlights obstinacy and manipulative resolve, contrasting with the Ramayana’s ideal of truthful, dharmic persuasion.