Shloka 1

Narmadā Tīrtha-Māhātmya: Patreśvara and the Sequence of Sacred Fords

Devanagari script

नारद उवाच । उत्तरे नर्मदाकूले तीर्थं योजनविस्तृतम् । पत्रेश्वरेति विख्यातं सर्वपापहरं परम्

Transliteration

nārada uvāca | uttare narmadākūle tīrthaṃ yojanavistṛtam | patreśvareti vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ param

Translation

Nārada disse: Na margem norte do Narmadā há um tīrtha que se estende por um yojana, conhecido como Patreśvara, supremo e capaz de remover todos os pecados.

Word by Word

• नारदः: Narada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• उत्तरे: in the north
• उत्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; दिशावाचक (in the north)

• नर्मदा-कूले: on the bank of the Narmada
• नर्मदा-कूले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + कूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नर्मदायाः कूलम्)

• तीर्थम्: a sacred ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योजन-विस्तृतम्: extended for a yojana
• योजन-विस्तृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योजन (प्रातिपदिक) + विस्तृत (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (योजन-परिमाणेन विस्तृतम्)

• पत्रेश्वर-इति: as ‘Patreśvara’
• पत्रेश्वर-इति: Quotative marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: पत्रेश्वर (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: इति-प्रयोगः (quotative)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Predicate (विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Verb
• Root: वि-ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्व-पाप-हरम्: removing all sins
• सर्व-पाप-हरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषणम्)

Speaker

Nārada

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: नर्मदाकूले = नर्मदा-कूले (षष्ठी-तत्पुरुष). योजनविस्तृतम् = योजन-विस्तृतम् (तत्पुरुष). पत्रेश्वरेति = पत्रेश्वर इति. सर्वपापहरं = सर्व-पाप-हरम्.

Characters & Entities

• Nārada
• Narmadā
• Patreśvara (tīrtha)

FAQs

What does this verse reveal about the geography of sacred Tīrthas?

It locates Patreśvara specifically on the northern bank of the Narmadā and describes its extent as ‘yojana-vistṛta’, presenting tīrthas as geographically grounded sacred zones rather than abstract ideas.

How does this verse emphasize the path of Bhakti or religious practice?

By praising a named tīrtha as ‘sarvapāpahara’ (sin-removing), it encourages devotional pilgrimage and reverence toward sacred landscapes associated with divine presence.

What is the ethical lesson from this statement by Nārada?

The verse frames moral purification as possible through sincere engagement with dharmic practices—here, honoring a revered tīrtha—implying that transformation follows from intentional, faith-guided action.