Shloka 10
Sudeva Identifies Damayantī in Cedi (सुदेवेन दमयन्ती-परिचयः)
Devanagari script
स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्धवा: । मार्ग संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्या: सार्थमुत्तमम्,ग्रामीण हाथियोंपर आक्रमण करनेकी चेष्टावाले उन वनवासी गजराजोंके वन्य मार्ग अवरुद्ध हो गये थे। सरोवरके तटपर व्यापारियोंका महान् समुदाय उनका मार्ग रोककर सो रहा था
Translation
Ainda que os elefantes se movessem, suas trilhas na mata estavam obstruídas e perdidas; o caminho fora barrado por uma grande caravana de mercadores, adormecida à beira do lago.
Word by Word
स्पन्दताम्of (those) moving / while moving
स्पन्दताम्:
TypeVerb
Rootस्पन्द्
Formलट् (present), 3, plural, परस्मैपद, कर्तरि
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
नागानाम्of the elephants
नागानाम्:
TypeNoun
Rootनाग
Formmasculine, genitive, plural
मार्गाःpaths/routes
मार्गाः:
Karta
TypeNoun
Rootमार्ग
Formmasculine, nominative, plural
नष्टाःdestroyed/lost
नष्टाः:
TypeAdjective
Rootनश्
Formक्त (past passive participle), masculine, nominative, plural
वन-उद्धवाःarising from the forest / forest-born
वन-उद्धवाः:
TypeAdjective
Rootवन + उद्धव
Formmasculine, nominative, plural
मार्गम्the path
मार्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootमार्ग
Formmasculine, accusative, singular
संरुध्यhaving blocked/obstructed
संरुध्य:
TypeVerb
Rootसम् + रुध्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
संसुप्तम्asleep / having slept
संसुप्तम्:
TypeAdjective
Rootसम् + स्वप्
Formक्त (past passive participle), neuter, nominative/accusative, singular
पद्मिन्याःof the lotus-lake (pond with lotuses)
पद्मिन्याः:
TypeNoun
Rootपद्मिनी
Formfeminine, genitive, singular
सार्थम्caravan/company (of merchants)
सार्थम्:
Karta
TypeNoun
Rootसार्थ
Formmasculine/neuter, nominative/accusative, singular
उत्तमम्excellent/great
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम
Formneuter, nominative/accusative, singular
Speaker
बृहदश्चव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes