Previous Verse
Next Verse

Shloka 283

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

लोकानां मनुजव्याघ्र प्रलयं त॑ विदुर्बुधा: । नरश्रेष्ठ] एक हजार चतुर्युग बीतनेपर ब्रह्माजीका एक दिन होता है। यह सारा जगत्‌ ब्रह्माके दिनभर ही रहता है (और वह दिन समाप्त होते ही नष्ट हो जाता है।) इसीको विद्वान्‌ पुरुष लोकोंका प्रलय मानते हैं

lokānāṁ manujavyāghra pralayaṁ taṁ vidur budhāḥ | naraśreṣṭha sahasraṁ caturyuga-bītane paraṁ brahmaṇo 'haḥ | etat sarvaṁ jagad brahmaṇo 'haḥ-paryantam eva tiṣṭhati (ahaḥ-samāpte ca naśyati) | etad eva vidvāṁsaḥ puruṣā lokānāṁ pralayaṁ manyante |

Disse Vaiśaṃpāyana: “Ó tigre entre os homens, os sábios sabem que isso é a dissolução dos mundos. Ó melhor dos homens! Quando mil ciclos das quatro eras se completam, conclui-se um único dia de Brahmā. Este universo inteiro perdura apenas pelo tempo do dia de Brahmā; quando esse dia termina, ele é destruído. Os eruditos chamam isso de ‘pralaya’—a dissolução periódica dos mundos.”

लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Genitive, Plural
मनुजव्याघ्रO tiger among men
मनुजव्याघ्र:
Sambodhana
TypeNoun
Rootमनुजव्याघ्र
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रलयम्dissolution, destruction
प्रलयम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रलय
FormMasculine, Accusative, Singular
तत्that (as such)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
विदुःknow, understand
विदुः:
Karta
TypeVerb
Rootविद्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Plural, Parasmaipada
बुधाःthe wise (men)
बुधाः:
Karta
TypeNoun
Rootबुध
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Brahmā
L
loka (worlds/realms)
C
caturyuga (four-yuga cycle)
P
pralaya (cosmic dissolution)

Educational Q&A

The verse teaches the vastness of cosmic time and the impermanence of all created worlds: even the universe persists only for the duration of Brahmā’s day, after which dissolution (pralaya) occurs. This frames human events within a larger moral and metaphysical horizon, encouraging humility and detachment.

Vaiśampāyana explains to his listener (addressed as ‘manujavyāghra’/‘naraśreṣṭha’) a doctrinal point about pralaya: the wise define the dissolution of worlds as the destruction that occurs at the end of Brahmā’s day, which spans a thousand caturyugas.