Shloka 55
Adhyāya 188: Mārkaṇḍeya’s Account of Yuga-Decline and the Restoration Motif
Kali-yuga to Kalki
इत्युक्त्वा वचन मत्स्य: क्षणेनादर्शनं गत: । स्रष्टकाम: प्रजाश्नापि मनुर्वैवस्वत: स्वयम्,ऐसा कहकर भगवान् मत्स्य क्षणभरमें अदृश्य हो गये। तदनन्तर स्वयं वैवस्वत मनुको प्रजाओंकी सृष्टि करनेकी इच्छा हुई, किंतु प्रजाकी सृष्टि करनेमें उनकी बुद्धि मोहाच्छन्न हो गयी थी। तब उन्होंने बड़ी भारी तपस्या की और महान् तपोबलसे सम्पन्न होकर उन्होंने सृष्टिका कार्य प्रारम्भ किया
ity uktvā vacanaṃ matsyaḥ kṣaṇenādarśanaṃ gataḥ | sraṣṭukāmaḥ prajāś cāpi manur vaivasvataḥ svayam |
Tendo dito essas palavras, o Peixe divino desapareceu da vista num instante. Depois disso, o próprio Vaivasvata Manu desejou gerar os seres; mas, ao iniciar a criação, seu entendimento ficou obscurecido pela ilusão. Então empreendeu uma austeridade imensa e, dotado de grande poder ascético, começou a obra da criação.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
Even a righteous progenitor like Manu may face moha (delusion) when undertaking a vast responsibility; clarity and capacity for dharmic action are regained through tapas—disciplined austerity and inner purification—aligned with divine guidance.
After instructing Manu, the divine Matsya disappears. Manu then wishes to create beings, but his intellect becomes obscured; he performs great austerities and, empowered by that tapas, begins the process of creation.