Shloka 25
Nārāyaṇopadeśa to Mārkaṇḍeya (Cosmic Self-Identification and Yuga Doctrine) | नारायणोपदेशः
यच्चापि द्रव्यमुपयुज्यते ह वानस्पत्यमायसं पार्थिवं वा | दिव्येन रूपेण च प्रज्ञया च तेनैव सिद्धिरिति विद्धि विद्वन्ू,विद्वन! उन यज्ञोंमें जो समिधा-स्रुवा आदि वृक्षसे उत्पन्न होनेवाली वस्तुएँ, सुवर्ण आदि तैजस वस्तुएँ तथा व्रीहि आदि पार्थिव वस्तुएँ उपयोगमें लायी जाती हैं, उन्हींके द्वारा दिव्य रूप तथा प्रज्ञासे सम्पन्न मेरे स्वरूपकी पुष्टि होती है, यह बात तुम अच्छी तरह समझ लो
yaccāpi dravyam upayujyate ha vānaspatyam āyasaṃ pārthivaṃ vā | divyena rūpeṇa ca prajñayā ca tenaiva siddhir iti viddhi vidvan ||
Tākṣya disse: “Quaisquer materiais que sejam empregados nesses ritos—sejam utensílios e oferendas nascidos das plantas, substâncias metálicas como o ouro, ou grãos nascidos da terra como o arroz—sabe-o bem, ó sábio: por essas mesmas oferendas se efetua a minha realização, pois o meu ser é sustentado e tornado manifesto por uma forma divina e por uma inteligência discernente.”
ताक्ष्य उवाच
Educational Q&A
Ritual efficacy (siddhi) is achieved through the proper use of concrete offerings—plant-based, metal-based, and earth-based—because the divine presence addressed in the rite is affirmed and sustained through both sacred manifestation (divya rūpa) and discerning understanding (prajñā).
Takṣya instructs a learned interlocutor about the kinds of substances used in sacrificial rites and asserts that these very materials, when duly employed, bring about the intended completion of the rite by confirming his divinely endowed form and wisdom.