Shloka 20
Cyavana’s Tapas, Sukanyā’s Curiosity, and Śaryāti’s Appeasement (च्यवन-सुकन्या-उपाख्यान आरम्भ)
पितरं दुःखितं दृष्टवा सुकन्येदमथाब्रवीत् । मयावन्त्येह वल्मीके दृष्टं सत्व्मभिज्वलत्,“आप अपनी रुचिके अनुसार सभी उपायोंद्वारा इसका पता लगावें।” तब राजा शर्यातिने साम और उग्रनीतिके द्वारा सभी सुहृदोंसे पूछा; परंतु वे भी इसका पता न लगा सके। तदनन्तर सुकन्याने सारी सेनाको मलावरोधके कारण दुःखसे पीड़ित और पिताको भी चिन्तित देख इस प्रकार कहा--“तात! मैंने इस वनमें घूमते समय एक बाँबीके भीतर कोई चमकीली वस्तु देखी, जो जुगनूके समान जान पड़ती थी। उसके निकट जाकर मैंने उसे काँटेसे बींध दिया।” यह सुनकर शर्याति तुरंत ही बाँबीके पास गये। वहाँ उन्होंने तपस्यामें बढ़े-चढ़े वयोवृद्ध महात्मा च्यवनको देखा और हाथ जोड़कर अपने सैनिकोंका कष्ट निवारण करनेके लिये याचना की--
pitaraṁ duḥkhitaṁ dṛṣṭvā sukanyedam athābravīt | mayāvantyeha valmīke dṛṣṭaṁ satvam abhijvalat |
Vendo o pai aflito, Sukanyā então disse: “Pai, enquanto eu vagava por esta floresta, vi dentro de um formigueiro uma presença viva que brilhava intensamente. Julgando ser uma pequena criatura luminosa, aproximei-me e a perfurei com um espinho.” Esta confissão estabelece o eixo ético do episódio: um ato involuntário que fere um asceta torna-se a causa de sofrimento coletivo e exige responsabilidade, humildade e reparação, não negação.
लोगश उवाच
Educational Q&A
Even unintended harm can generate serious consequences; dharma requires truthful admission, humility, and making amends—especially when the injured party is a tapasvin whose spiritual power affects the wider community.
Sukanyā, seeing her father troubled by the crisis affecting the king’s party, reveals that she had earlier noticed a bright, living presence inside an anthill and pierced it with a thorn—an act that, in context, is connected to the suffering now afflicting the group and leads the king to seek the ascetic’s forgiveness.