Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)

महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च | “मधुसूदन! जो भेरी एवं मृदंगके नादसे, शंख एवं वेणुकी ध्वनिसे तथा स्त्रियोंके गीतोंके मधुर शब्द तथा सूत, मागध एवं वन्दीजनोंद्वारा की हुई स्तुति सुनकर जागते थे, वे ही बड़े-बड़े जंगलोंमें हिंसक जन्तुओंके कठोर शब्द सुनकर किस प्रकार नींद तोड़ते रहे होंगे? ।।

vaiśampāyana uvāca | mahāvaneṣv abodhyanta śvāpadānāṃ rutena ca | “madhusūdana! ye bherī-mṛdaṅgaka-nādena śaṅkha-veṇukī-dhvaninā tathā strīṇāṃ gīta-madhura-śabdaiḥ sūta-māgadha-vandijanaiś ca kṛtāṃ stutiṃ śrutvā jāgrati sma, te eva mahā-vaneṣu hiṃsra-jantūnāṃ kaṭhora-śabdān śrutvā kathaṃ nidrāṃ vyucchedayiṣyanta? || hrīmān satyadhṛtir dānto bhūtānām anukampitaḥ | śrīkṛṣṇa! yaḥ kāma-dveṣau vaśīkṛtya satpuruṣa-mārgaṃ anusarati | yo ’mbarīṣa-māndhātṛ-yayāti-nahuṣa-bharata-dilīpa-uśīnaraputra-śibi-prabhṛtīnāṃ prācīna-rājarṣīṇāṃ sadācāra-pālanarūpaṃ durdharaṃ dharma-dhuram dhārayati | yasmin śīla-sadācāra-sampad pūrṇā | yo dharmajñaḥ satyapratijñaḥ sarvaguṇa-sampannaś ca, bhūmaṇḍalasya na kevalaṃ trayāṇām api lokānāṃ rājā bhavet | yasya manaḥ sadā dharme niviṣṭam | dharmaśāstra-jñāna-sadācāra-dṛṣṭyā sarveṣāṃ kauravāṇāṃ śreṣṭhaḥ | yasya aṅga-kāntiḥ śuddha-jāmbūnada-suvarṇa-samā gaurī, yaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ | sa mahābāhur ajātaśatrur yudhiṣṭhiraḥ idānīṃ kathaṃ vartate?”

Vaiśampāyana disse: Nas grandes florestas, eles eram despertados pelos brados das feras. “Ó Madhusūdana, aqueles que outrora se erguiam ao som das bherīs e dos mṛdaṅgas, à ressonância das conchas e das flautas, aos doces cantos das mulheres e aos louvores de sūtas, māgadhas e bardos—como não haveriam agora de romper o sono em matas imensas, ouvindo em seu lugar os chamados ásperos dos animais ferozes? Ó Śrī Kṛṣṇa, como está Yudhiṣṭhira agora—ele que é modesto, firme na verdade, senhor de si e compassivo com todos os seres; que dominou desejo e ódio e segue o caminho dos bons; que sustenta o difícil jugo do dharma mantendo a nobre conduta dos antigos rājarṣis como Ambarīṣa, Māndhātṛ, Yayāti, Nahuṣa, Bharata, Dilīpa e Śibi, filho de Uśīnara; em quem abundam caráter e boa conduta; conhecedor do dharma, fiel aos votos e completo em virtudes—digno de reinar não só sobre a terra, mas sobre os três mundos; cuja mente está sempre posta na retidão; o primeiro entre os Kauravas no saber do dharmaśāstra e no exemplo de vida; cuja radiância corporal é clara como o ouro puro de Jāmbūnada e cuja presença agrada a todos—como passa, neste momento, esse Yudhiṣṭhira de braços poderosos, sem inimigos?”

महावनेषुin great forests
महावनेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहावन
FormNeuter, Locative, Plural
अबोध्यन्तwere awakened / woke up
अबोध्यन्त:
Karta
TypeVerb
Rootबुध्
FormImperfect, 3, Plural, Atmanepada (passive sense)
श्वापदानाम्of wild beasts/predators
श्वापदानाम्:
Karana
TypeNoun
Rootश्वापद
FormNeuter, Genitive, Plural
रुतेनby the cry/roar
रुतेन:
Karana
TypeNoun
Rootरुत
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
Madhusūdana (Kṛṣṇa)
Ś
Śrī Kṛṣṇa
Y
Yudhiṣṭhira (Ajātaśatru)
K
Kauravas
A
Ambarīṣa
M
Māndhātṛ
Y
Yayāti
N
Nahuṣa
B
Bharata
D
Dilīpa
Ś
Śibi (Uśīnara-putra)
U
Uśīnara
M
mahāvana (great forests)
B
bherī (kettledrum)
M
mṛdaṅga (drum)
Ś
śaṅkha (conch)
V
veṇu/veṇukī (flute)
S
sūta
M
māgadha
V
vandījana
J
jāmbūnada-suvarṇa (refined gold)

Educational Q&A

The passage presents the ethical ideal of kingship: a ruler should be grounded in truth, modesty, self-restraint, compassion for all beings, and mastery over desire and hatred, sustaining the demanding ‘yoke of dharma’ by following the exemplary conduct of ancient royal sages.

The speaker contrasts former royal comfort—waking to auspicious music and praise—with the present hardship of forest life, then asks Kṛṣṇa about Yudhiṣṭhira’s condition, praising him as the foremost among the Kauravas in dharma, vows, and virtue.