Shloka 71
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
इस प्रकार श्रीमह्याभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत यानसंधिपर्वमें धृतराष्ट्रवाक्यविषयक इकह्तत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ,लाड्गूलचालन क्ष्वेडा प्रतिवाचो विवर्तनम् । दन्तदर्शनमारावस्ततो युद्ध प्रवर्तते कुत्ते पहले पूँछ हिलाते हैं, फिर गुर्राते और गर्जते हैं। तत्पश्चात् एक-दूसरेके निकट पहुँचते हैं। फिर दाँत दिखाना और भूकना आरम्भ करते हैं। तत्पश्चात् उनमें युद्ध होने लगता है
lāṅgūla-cālanaṁ kṣveḍā prativāco vivartanam | danta-darśanam ārāvas tato yuddhaṁ pravartate ||
Dhṛtarāṣṭra observa que o conflito segue uma escalada familiar: primeiro surgem gestos conciliatórios, como o abanar da cauda; depois vêm os rosnados e os desafios estrondosos. À medida que os adversários se aproximam, mostram os dentes e ladram; a partir daí, a batalha é posta em movimento. A imagem adverte como a hostilidade amadurece de pequenos sinais para uma guerra aberta quando falham a contenção e o conselho sábio.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Hostility often grows in stages—from ambiguous gestures and verbal sparring to overt threats and finally violence. The verse cautions that timely restraint, self-control, and wise mediation are crucial before the point of no return is reached.
In the context of the Udyoga Parva’s negotiations and rising tensions, Dhṛtarāṣṭra uses a vivid canine metaphor to describe how quarrels between rivals intensify step by step until war becomes inevitable.