Shloka 10
यदि वह छलसे युद्ध करे तो स्वयं भी उसी रीतिसे उसका सामना करे और यदि वह धर्मसे युद्ध आरम्भ करे तो धर्मसे ही उसका सामना करना चाहिये ।। नाश्वेन रथिनं यायादुदियाद् रथिनं रथी । व्यसने न प्रहर्तव्यं न भीताय जिताय च,घोड़ेके द्वारा रथीपर आक्रमण न करे। रथीका सामना रथीको ही करना चाहिये। यदि शत्रु किसी संकटमें पड़ जाय तो उसपर प्रहार न करे। डरे और पराजित हुए शत्रुपर भी कभी प्रहार नहीं करना चाहिये
bhīṣma uvāca | yadi sa chalayā yuddhaṃ kuryāt tadā svayam api tathaiva tasya samānaṃ kuryāt | yadi tu sa dharmeṇa yuddham ārabhate tadā dharmeṇaiva tasya samānaṃ kartavyam || nāśvena rathinaṃ yāyād udiyād rathinaṃ rathī | vyasane na prahartavyaṃ na bhītāya jitāya ca ||
Bhīṣma disse: “Se o adversário faz guerra com engano, pode-se enfrentá-lo do mesmo modo; mas se ele inicia o combate segundo o dharma, então deve-se enfrentá-lo apenas com dharma. Não se deve atacar um guerreiro de carro com um cavaleiro; um guerreiro de carro deve ser enfrentado por outro guerreiro de carro. Nem se deve golpear o inimigo caído em calamidade; e jamais se deve golpear quem está com medo ou já foi derrotado.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma lays down norms of dharma-yuddha: match the opponent’s mode of fighting (dharma with dharma), keep combat between comparable warriors (chariot-warrior against chariot-warrior), and refrain from attacking one who is in distress, frightened, or already defeated.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct. Here he specifies battlefield ethics—how a kṣatriya should engage an enemy and which situations make striking the foe morally impermissible.