Shloka 65
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
राजन्! अब मैं आपको अपना परिचय देता हूँ। मैं आपका सम्बन्धी हूँ। मेरा नाम है कालकवृक्षीय मुनि ।। पितु: सखा च भवतः सम्मतः सत्यसड्रर: । व्यापन्ने भवतो राज्ये राजन् पितरि संस्थिते,मैं आपके पिताका आदरणीय एव सत्यप्रतिज्ञ मित्र हूँ। नरेश्वरर आपके पिताके स्वर्गवास हो जानेके पश्चात् जब आपके राज्यपर भारी संकट आ गया था, तब अपनी समस्त कामनाओंका परित्याग करके मैंने (आपके हितके लिये) तपस्या की थी। आपके प्रति स्नेह होनेके कारण मैं फिर यहाँ आया हूँ और आपको ये सब बातें इसलिये बता रहा हूँ कि आप फिर किसीके चक्करमें न पड़ जायेँ
rājan! adhunāhaṃ te svaparicayaṃ dadāmi. ahaṃ tava sambandhī. mama nāma kālakavṛkṣīyo muniḥ. pituḥ sakhā ca bhavataḥ sammataḥ satyasaṅgaraḥ. vyāpanne bhavato rājye rājan pitari saṃsthite, sarvakāmān parityajya mayā tava hitāya tapaḥ kṛtam. tvayi snehenāhaṃ punar ihāgataḥ, etad sarvaṃ ca te bravīmi yathā tvaṃ punar na kasyacid vaśaṃ gaccheḥ.
Bhishma disse: “Ó rei, agora te direi quem sou. Sou teu parente; meu nome é o sábio Kālaka-vṛkṣīya. Fui um amigo estimado e digno de confiança de teu pai, conhecido pela firme verdade de seus votos. Quando teu pai faleceu e teu reino caiu em grave perigo, renunciei aos meus desejos pessoais e empreendi austeridades pelo teu bem. Por afeição a ti, voltei novamente, e te conto tudo isto para que não tornes a cair na armadilha de outrem nem sejas desviado.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should value counsel grounded in truth and proven loyalty, and must remain vigilant against being swayed or trapped by others’ schemes. The verse highlights ethical kingship: renunciation of self-interest for public welfare and the importance of trustworthy advisors.
A sage introduces himself to the king as a relative and as the late king’s trusted friend. He explains that when the kingdom faced crisis after the father’s death, he performed austerities for the king’s benefit, and he has returned now out of affection to warn the king not to be misled again.