Shloka 37
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
न हि स्वमस्ति शूद्रस्य भर्तृहार्यधनो हि सः । उक्तस्त्रयाणां वर्णानां यज्ञस्तस्य च भारत । स्वाहाकारवषट्कारीौ मन्त्र: शूद्रे न विद्यते,शूद्रका अपना कोई धन नहीं होता। उसके सारे धनपर उसके स्वामीका ही अधिकार होता है। भरतनन्दन! यज्ञका अनुष्ठान तीनों वर्णों तथा शूद्रके लिये भी आवश्यक बताया गया है। शूद्रके यज्ञमें स््वाहाकार, वषट्कार तथा वैदिक मन्त्रोंका प्रयोग नहीं होता है
bhīṣma uvāca |
na hi svam asti śūdrasya bhartṛhāryadhano hi saḥ |
uktas trayāṇāṁ varṇānāṁ yajñas tasya ca bhārata |
svāhākāravaṣaṭkārau mantro śūdre na vidyate |
Bhīṣma disse: “O Śūdra não tem propriedade independente; com efeito, considera-se que sua riqueza está sujeita à pretensão de seu senhor. Ó Bharata, o sacrifício (yajña) é prescrito para as três ordens superiores—e também se fala dele para o Śūdra; contudo, no rito do Śūdra não há uso de mantras védicos, nem das exclamações rituais ‘svāhā’ e ‘vaṣaṭ’.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes between the general obligation of yajña as a dharmic practice and the specific Vedic form of yajña that requires mantras and the exclamations svāhā/vaṣaṭ; he states that the Śūdra’s rite is not performed with those Vedic elements, reflecting a varṇa-based differentiation of ritual procedure.
In Śānti Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he addresses social and ritual norms, explaining how sacrificial duties and their authorized liturgical components differ across varṇas.