Shloka 23

दानपात्रापात्र-निर्णयः / Determining Worthy Gifts, Recipients, and Permissible Food

Devanagari script

हतशिष्टाश्व॒ राजान: कृत्स्नं चैव समागतम्‌ । चातुर्वर्ण्य महाराज राष्ट्र ते कुरुजाड्गलम्‌,महाराज! मरनेसे बचे हुए राजालोग और चारों वर्णोकी प्रजाओंसे युक्त यह सारा कुरुजाड़ल देश इस समय आपकी सेवामें उपस्थित है

Transliteration

hataśiṣṭāśva rājānaḥ kṛtsnaṃ caiva samāgatam | cāturvarṇya mahārāja rāṣṭra te kurujāṅgalam ||

Translation

Vāyu disse: “Ó grande rei, os soberanos sobreviventes — aqueles poupados da morte — e toda a população das quatro ordens sociais reuniram-se. Todo este reino de Kuru-jāṅgala está agora diante de ti, pronto para servir.”

Word by Word

• हत: slain
• हत: Karta
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• शिष्टाः: remaining, left over
• शिष्टाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: शिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• अश्वाः: horses
• अश्वाः: Karta
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• राजानः: kings
• राजानः: Karta
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• कृत्स्नम्: entire, whole
• कृत्स्नम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• एव: indeed, just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• समागतम्: assembled, come together
• समागतम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-गम् (धातु) → समागत (कृदन्त)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• चातुर्वर्ण्यम्: the fourfold social order (people of the four varṇas)
• चातुर्वर्ण्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चातुर्वर्ण्य (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• राष्ट्रम्: kingdom, realm
• राष्ट्रम्: Karta
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• ते: your
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)
• Form: Genitive, Singular

• कुरुजाङ्गलम्: Kuru-Jāṅgala (name of the country)
• कुरुजाङ्गलम्: Karta
• Type: ProperNoun
• Root: कुरुजाङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Nominative, Singular

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyudeva
• mahārāja (the addressed king)
• rājānaḥ (kings/rulers)
• Kurujāṅgala (Kuru-jāṅgala)