Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
ये पाँचों शिष्य इन्द्रिययमन एवं मनोनिग्रहसे सम्पन्न, शौच तथा सदाचारसे संयुक्त, क्रोधशून्य और जितेन्द्रिय हैं। अपनी सेवामें आये हुए इन सभी शिष्योंको व्यासजीने चारों वेदों तथा पाँचवें वेद महाभारतका अध्ययन कराया ।।
ye pāñco śiṣyā indriya-yamana evaṃ mano-nigrahena sampannāḥ, śauca-sadācāra-saṃyuktāḥ, krodha-śūnyāḥ ca jitendriyāḥ. sva-sevāyām āgatān etān sarvān śiṣyān vyāsaḥ caturo vedān pañcamaṃ ca vedaṃ mahābhāratam adhyāpayām āsa. merau girivare ramye siddha-cāraṇa-sevite teṣām abhyasyatāṃ vedān kadācit saṃśayo 'bhavat. bhārata! vyāsena asmān śiṣyān prati yo 'yaṃ uttaraḥ uktaḥ, tam ahaṃ tasyaiva mukhāt śrutavān; sa eva adya tvām api vakṣyāmi.
Vaiśampāyana disse: “Aqueles cinco discípulos eram dotados de refreamento dos sentidos e domínio da mente; unidos à pureza e à boa conduta, livres da ira e senhores de suas faculdades. Quando vieram servi-lo, Vyāsa ensinou a todos eles os quatro Vedas e também o Mahābhārata, tido como o ‘quinto Veda’. “Certa vez, enquanto nós, discípulos, praticávamos os Vedas no belo cume do monte Meru—frequentado por Siddhas e Cāraṇas—surgiu em nossas mentes uma dúvida, a mesma dúvida que hoje me perguntas. Ó Bhārata, a resposta que Vyāsa nos deu eu a ouvi diretamente de seus próprios lábios; essa mesma resposta eu agora te direi.”
वैशम्पायन उवाच
The passage foregrounds the ethical prerequisites for sacred learning: restraint of the senses, control of the mind, purity, good conduct, and freedom from anger. It also asserts the Mahābhārata’s status as a comprehensive dharma-text—honored as a ‘fifth Veda’—to be studied under a qualified teacher.
Vaiśampāyana describes Vyāsa’s disciplined disciples and how Vyāsa instructed them in the four Vedas and the Mahābhārata. While studying on Mount Meru, a doubt arose among the disciples; Vaiśampāyana tells the listener that he will now relay Vyāsa’s answer exactly as he heard it.