Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

अग्नीषोमोत्पत्तिः

Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine

येन वेगवता रुग्णा रूक्षेण रुवता नगान्‌ | वायुना सहिता मेघास्ते भवन्ति बलाहका:

yena vegavatā rugṇā rūkṣeṇa ruvatā nagān | vāyunā sahitā meghās te bhavanti balāhakāḥ ||

Disse Bhishma: “Por aquele vento áspero e bramidor, veloz no seu ímpeto, as montanhas são sacudidas. E quando as nuvens são reunidas e impelidas por esse vento, passam a ser chamadas de nuvens ‘balāhaka’.”

येनby which
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
वेगवताswift/impetuous
वेगवता:
Karana
TypeAdjective
Rootवेगवत्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
रुग्णाःbroken, shattered
रुग्णाः:
Karta
TypeAdjective
Rootरुग्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
रूक्षेणharsh, dry, rough
रूक्षेण:
Karana
TypeAdjective
Rootरूक्ष
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
रुवताroaring, making a loud sound
रुवता:
Karana
TypeAdjective
Rootरु (धातु) → रुवत् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
नगान्mountains/trees (lit. immovables)
नगान्:
Karma
TypeNoun
Rootनग
FormMasculine, Accusative, Plural
वायुनाby the wind
वायुना:
Karana
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहिताjoined/combined (with)
सहिता:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Plural
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta
TypeNoun
Rootमेघ
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthey/those
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
भवन्तिbecome/are
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
बलाहकाःBalāhakas (a class/name of clouds)
बलाहकाः:
Karta
TypeNoun
Rootबलाहक
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
vāyu (wind)
M
megha (clouds)
N
naga (mountains)
B
balāhaka (a named class of clouds)

Educational Q&A

The verse uses vivid natural imagery to define and classify a powerful wind by its observable effects—shaking mountains and driving clouds—illustrating a didactic method: knowledge is grounded in characteristics (lakṣaṇa) and consequences.

In Bhishma’s instructional discourse in the Shanti Parva, he describes a particular fierce wind and explains how clouds, when borne along by that wind, are designated ‘balāhaka’—as part of a broader explanation of natural/cosmic categories.