नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चया:
ajau nityāv ubhau prāhur adhyātma-gati-niścayāḥ |
avyaktā prakṛtir vedyā puruṣo ’vedya ucyate |
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva vidvān āhur ajau sthirau |
akṣayau cāpy ajau nityau ||
Yājñavalkya disse: “Os sábios que alcançaram firme certeza quanto ao caminho interior declaram que ambos são não nascidos e eternos. A Prakṛti não manifesta pode ser conhecida (como objeto de compreensão), ao passo que o Puruṣa é dito incognoscível (não apreensível como objeto). Os prudentes afirmam que Prakṛti e Puruṣa são ambos não nascidos, imóveis, imperecíveis e perenes—assim desviando o buscador do apego às aparências mutáveis e conduzindo-o a uma visão estável dos fundamentos da experiência.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
The verse distinguishes between Prakṛti (the unmanifest source of material experience, knowable as an object of analysis) and Puruṣa (pure consciousness, not objectifiable). Both are described as unborn, eternal, steady, and imperishable, encouraging detachment from transient phenomena and steadiness in inner inquiry.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya delivers a doctrinal clarification to seekers: he summarizes how realized thinkers characterize the two fundamental principles—Prakṛti and Puruṣa—framing the contemplative path (adhyātma-gati) in terms of what can be known and what transcends object-knowledge.