Shloka 10
Akṣara–Kṣara Viveka: Vasiṣṭha–Karāla-Janaka Saṃvāda (अक्षर-क्षर विवेकः)
Devanagari script
विरक्तं शोध्यते वस्त्र न तु कृष्णोपसंहितम् । प्रयत्नेन मनुष्येन्द्र पापमेवं निबोध मे,नरेन्द्र! बिना रँगा हुआ वस्त्र धोनेसे स्वच्छ हो जाता है; किंतु जो काले रंगमें रँगा हो वह प्रयत्न करनेसे भी सफेद नहीं होता, पापको भी ऐसा ही समझो। उसका रंग भी जल्दी नहीं उतरता है
Translation
Ó senhor dos homens! A veste que não foi tingida torna-se limpa ao ser lavada; mas a que foi tingida de negro, nem com esforço se torna branca. Assim deves compreender o pecado.
Word by Word
विरक्तम्unstained; uncolored; free from dye
विरक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविरक्त (वि+रञ्ज्/रज्; past participle adjective)
FormNeuter, Accusative, Singular
शोध्यतेis cleaned/purified
शोध्यते:
TypeVerb
Rootशुध् (शोधयति/शोध्यते)
FormPresent, Passive, 3rd, Singular
वस्त्रम्cloth/garment
वस्त्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootवस्त्र
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तुbut/however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
कृष्णोपसंहितम्made/treated with black (i.e., black-dyed)
कृष्णोपसंहितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्ण-उपसंहित (उप+सम्+धा/हिता; adjectival past participle used as qualifier)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रयत्नेनby effort
प्रयत्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रयत्न
FormMasculine, Instrumental, Singular
मनुष्येन्द्रO lord of men
मनुष्येन्द्र:
TypeNoun
Rootमनुष्य-इन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
पापम्sin/evil
पापम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाप
FormNeuter, Accusative, Singular
एवम्thus/in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
निबोधunderstand; know
निबोध:
TypeVerb
Rootबुध्
FormImperative, Parasmaipada, 2nd, Singular
मेof me; my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनर-इन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
पराशर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes