श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् । बहुशो&तिप्रयत्नेन महता55त्मकृतेन ह
yathā hiraṇyakartā vai rūpyam agnau viśodhayet | bahuśo 'tiprayatnena mahatā ātmakṛtena ha |
Bhīṣma disse: “Assim como um ourives purifica repetidas vezes a prata, colocando-a no fogo por meio de um grande esforço aplicado por si mesmo, do mesmo modo um ser vivo purifica a mente apenas ao longo de centenas de nascimentos. Mas, se empreender um grande esforço por disciplinas como o sacrifício e as práticas de autocontrole—śama e dama—então se purifica em uma única vida.”
भीष्म उवाच
Purification is possible but typically gradual across many lives; however, intense, self-applied discipline—especially sacrificial duty and inner/outer restraint (śama and dama)—can accelerate moral and mental purification even within a single lifetime.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner cultivation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira using a craftsman’s analogy: as silver is refined by repeated heating, the mind is refined by sustained effort; rigorous practice can compress what would take many births into one.