Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self

एताश्षान्याश्व विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम्‌

etāś cānyāś ca vividhā dīkṣās teṣāṃ manīṣiṇām | caturthe saṃnyāsāśrame vihito yo 'paniṣat-pratipāditaḥ śama-damoparati-titikṣā-samādhāna-rūpo dharmaḥ sa sarvāśramāṇāṃ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ | tasya pālanaṃ sarvāśramibhiḥ kartavyam | kintu caturthāśramasya saṃnyāsasya yo viśeṣa-dharmaḥ sa vānaprastha-gṛhasthābhyāṃ bhinnaḥ ||

Vyāsa disse: “Para os sábios contemplativos, as escrituras descrevem estas e muitas outras disciplinas e observâncias diversas. Contudo, os Upaniṣads prescrevem, especialmente para o quarto āśrama—o saṃnyāsa—um dharma composto de serenidade interior (śama), autocontrole (dama), recolhimento (uparati), tolerância paciente (titikṣā) e concentração firme (samādhāna). Essas virtudes são tidas como comuns a todos os āśramas; por isso devem ser praticadas por pessoas em qualquer etapa da vida. Entretanto, o dharma distintivo do quarto āśrama, o saṃnyāsa, difere do do chefe de família e do morador da floresta (vānaprastha).”

एताःthese
एताः:
Karta
TypeAdjective
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Plural
अन्याःother
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विविधाःvarious
विविधाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविविध
FormFeminine, Nominative, Plural
दीक्षाःinitiations / consecrations / disciplines
दीक्षाः:
Karta
TypeNoun
Rootदीक्षा
FormFeminine, Nominative, Plural
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
मनीषिणाम्of the wise (sages)
मनीषिणाम्:
TypeNoun
Rootमनीषिन्
FormMasculine, Genitive, Plural

व्यास उवाच

V
Vyāsa
U
Upaniṣads
S
Saṃnyāsa (fourth āśrama)
V
Vānaprastha
G
Gṛhastha
Ś
Śama
D
Dama
U
Uparati
T
Titikṣā
S
Samādhāna

Educational Q&A

The passage distinguishes between (1) virtues that are universal across all four āśramas—śama, dama, uparati, titikṣā, and samādhāna—and (2) the special, distinctive duties of formal renunciation (saṃnyāsa), which differ from the duties of householders and forest-dwellers.

In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa explains that scriptures prescribe many disciplines for the wise, then emphasizes that certain Upaniṣadic inner virtues are obligatory for everyone, while the renunciant’s specific code of life remains unique to the fourth āśrama.