Shloka 14
कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace
स्वदारनिरतो दान्तो हानसूयुर्जितिन्द्रिय: । ऋष्विक् पुरोहिताचार्यमातुलातिथिसंश्रितै:,गृहस्थ पुरुष सदा अपनी ही स्त्रीसे प्रेम करे। इन्द्रियोंका संयम करके जितेन्द्रिय बने। किसीके गुणोंमें दोष न ढूँढ़े। वह ऋत्विज, पुरोहित, आचार्य, मामा, अतिथि, शरणागत, वृद्ध, बालक, रोगी, वैद्य, जाति-भाई, सम्बन्धी, बन्धु-बान्धव, माता-पिता, कुटु॒म्बकी स्त्री, भाई, पुत्र, पत्नी, पुत्री तथा सेवक-समूहके साथ कभी विवाद न करे। जो इन सबके साथ कलह त्याग देता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है
svadāra-nirato dānto hānāsūyur jitendriyaḥ | ṛṣvik-purohitācārya-mātulātithi-saṁśritaiḥ ||
Disse Vyāsa: O chefe de família deve ser dedicado à sua própria esposa, comedito, sem malícia nem hábito de procurar defeitos nas virtudes alheias, e vencedor dos sentidos. Não deve entrar em contendas com aqueles a quem se deve reverência ou cuidado: os sacerdotes oficiantes (ṛtvij), o sacerdote doméstico (purohita), o mestre (ācārya), o tio materno, os hóspedes, os que buscam refúgio, os idosos, as crianças, os doentes, os médicos, os membros da própria comunidade, parentes e aliados, a mãe e o pai, as mulheres da casa, os irmãos, os filhos, a esposa, as filhas e os servos. Quem abandona a disputa com todos esses liberta-se dos pecados.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches gṛhastha-dharma centered on fidelity, sense-control, and a deliberate refusal to quarrel with those who deserve honor, care, or protection—especially family members, dependents, and social-religious guides. Such restraint is presented as a purifier that frees one from sin.
In Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Vyāsa delivers ethical guidance. Here he outlines the conduct of an ideal householder: disciplined, non-envious, and committed to maintaining harmony by avoiding disputes with priests, teachers, guests, dependents, and one’s own household.