Shloka 11
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
ज्ञानागमेन कर्माणि कुर्वन् कर्मसु सिध्यति | पज्चेन्द्रियजलां घोरां लोभकूलां सुदुस्तराम्,कर्मोके तत््वको जानकर उनका अनुष्ठान करनेसे अवश्य सिद्धि प्राप्त होती है। संसारका जीवन एक भयंकर नदीके समान है। पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ इस नदीका जल हैं। लोभ किनारा है। क्रोध इसके भीतर कीचड़ है। इसे पार करना अत्यन्त कठिन है और इसके वेगको दबाना अत्यन्त असम्भव है, तथापि बुद्धिमान् पुरुष इसे पार कर जाता है। प्राणियोंको अत्यन्त मोहमें डालनेवाला काल सदा आक्रमण करनेके लिये उद्यत है, इस बातकी ओर सदा ही दृष्टि रखे
jñānāgamena karmāṇi kurvan karmasu sidhyati | pañcendriyajalāṃ ghorāṃ lobhakūlāṃ sudustarām | krodhapaṅkāṃ durākrāntāṃ vegāṃ durniyamāṃ nadīm | buddhimān tarati tāṃ nityaṃ kālaṃ paśyann upasthitam ||
Vyāsa disse: “Aquele que realiza as ações à luz do verdadeiro conhecimento alcança êxito na ação. Esta vida mundana é como um rio terrível: suas águas são os cinco sentidos, suas margens são a cobiça, e a ira é o lodo em seu interior. É extremamente difícil atravessá-lo e seu ímpeto é quase impossível de conter; ainda assim, o sábio o atravessa. Mantendo constante vigilância, ele se lembra de que o Tempo—sempre pronto a golpear—permanece à espreita para submergir os seres numa profunda ilusão.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Actions become truly successful when guided by knowledge and discernment. The senses, greed, and anger create a powerful current that drags one into delusion, but wisdom and vigilance—especially awareness of Time’s inevitability—enable one to cross beyond worldly entanglement.
In the Śānti Parva’s instruction on conduct and liberation, Vyāsa delivers a moral-psychological teaching using a river metaphor: saṃsāra is perilous, driven by the senses and passions, and only the wise who remain alert to the approach of Time can overcome it.