मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
Disse Bhīṣma: Sempre que na mente surgir um estado ligado à tristeza e que traga desagrado interior, deve-se reconhecê-lo simplesmente como a ativação de rajas (a qualidade movida pela paixão e pela agitação). Portanto, ao deparar-se com essa dor, não se deve perturbar a mente com ruminações ansiosas, pois a preocupação apenas faz o sofrimento crescer.
भीष्म उवाच
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.