Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपवकि अन्तर्गत आपद्धर्मपर्वमें तपस्याकी प्रशंयाविषयक एक सौ इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraḥ śrīmahābhārate śāntiparvaṇi antar-gate āpaddharmaparvaṇi tapasyā-praśaṃsā-viṣayakaḥ eka-śata-eka-ṣaṣṭitamaḥ adhyāyaḥ samāptaḥ
Assim, no Śrī Mahābhārata, dentro do Śānti Parvan—especificamente no Āpaddharma Parvan (dharma em tempos de aflição)—chega ao fim o capítulo cento e sessenta e um, dedicado a louvar a austeridade (tapas). A moldura narrativa permanece sendo a instrução de Bhīṣma, assinalando o encerramento de uma unidade de ensinamento que exalta a autodisciplina como força ética estabilizadora quando as normas ordinárias são postas sob tensão.
भीष्म उवाच
The chapter’s framing emphasizes the commendation of tapas—disciplined austerity and self-restraint—as a sustaining ethical power, especially relevant to āpaddharma where one must preserve inner integrity and right intention when normal social rules are under pressure.
This verse functions as a colophon: it announces the completion of the 161st chapter within the Āpaddharma section of the Śānti Parva, presented in the larger setting of Bhīṣma’s instruction.