Shloka 4
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
बह्नयः प्रतिविधातव्या: प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः । नैकशाखेन धर्मेण यत्रैषा सम्प्रवर्तते,युधिष्ठिर! राजाको इधर-उधरसे नाना प्रकारके मनुष्योंके निकटसे भिन्न-भिन्न प्रकारकी बुद्धियाँ सीखनी चाहिये। उसे एक ही शाखावाले धर्मको लेकर नहीं बैठे रहना चाहिये। जिस राजामें संकटके समय यह बुद्धि स्फुरित होती है, वह आत्मरक्षाका कोई उपाय निकाल लेता है
bahvyaḥ pratividhātavyāḥ prajñā rājñā tatastataḥ | naikaśākhena dharmeṇa yatraiṣā sampravartate, yudhiṣṭhira |
Bhishma disse: “Um rei deve cultivar muitos tipos de inteligência prática, aprendendo com pessoas diversas em muitos lugares. Não deve ficar confinado a um dharma de um só ramo. Ó Yudhishthira, quando esse discernimento adaptável desperta num governante em tempo de crise, ele consegue conceber um meio de autopreservação.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should cultivate broad, adaptable discernment and not cling rigidly to a single, narrow formulation of dharma; flexible intelligence enables ethical and effective action, especially in crises.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma continues advising Yudhishthira on rajadharma, emphasizing that a king must learn varied strategies and judgments from diverse people and situations to protect himself and his realm.