Shloka 7
(पर्णाहार: कदाचिच्च नियमव्रतवानपि । कदाचिदुदकेनापि वर्तयन्ननुयन्त्रित: ।।) व्रत और नियमोंके पालनमें तत्पर हो कभी पत्ता चबा लेता और कभी पानी पीकर ही रह जाता था। उसका जीवन संयममें बँध गया था ।। श्मशाने तस्य चावासो गोमायो: सम्मतो5भवत् | जन्मभूम्यनुरोधाच्च नान्यवासमरोचयत्,वह श्मशानभूमिमें ही रहता था। वहीं उसका जन्म हुआ था, इसलिये वही स्थान उसे पंसद था। उसे और कहीं जाकर रहनेकी रुचि नहीं होती थी
Bhīṣma uvāca — parṇāhāraḥ kadācic ca niyamavratavān api | kadācid udakena api vartayann anuyantritaḥ || śmaśāne tasya cāvāso gomāyoḥ sammato 'bhavat | janmabhūmy-anurodhāc ca nānyāvāsam arocayat ||
Disse Bhīṣma: Embora firme em votos e disciplinas, às vezes vivia de folhas, e outras vezes sustentava-se apenas com água, sua vida mantida sob rigorosa contenção. Sua morada passou a ser o campo de cremação; e, por ser o lugar de seu nascimento, preferia aquele mesmo sítio, sem gosto por viver em outro lugar.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights tapas through regulated living: limiting food to leaves or even only water, and choosing an austere dwelling. The ethical point is mastery over desire and comfort—discipline (niyama) and vow (vrata) shaping a life of restraint.
Bhishma describes an ascetic figure whose habits are extremely restrained: he alternates between eating leaves and drinking only water, and he lives in a cremation-ground, accepting harsh surroundings. He remains there out of attachment to his birthplace and shows no interest in relocating.