Shloka 46
ममानाथस्य सुभशं पुत्रैहीनस्य सर्वश: । एवमुक्क्त्वा ततो भूयो विसंज्ञो निषपषात ह,चेतना पाकर राजा धुृतराष्ट्र अत्यन्त दुःखी हो थर-थर काँपने लगे और सम्पूर्ण दिशाओंकी ओर देखकर विदुरसे इस प्रकार बोले--'विद्वन्! महाज्ञानी विदुर! भरतभूषण! अब तुम्हीं मुझ पुत्रहीन और अनाथके सर्वथा आश्रय हो।” इतना कहकर वे पुनः अचेत हो पृथ्वीपर गिर पड़े
mamānāthasya subhṛśaṃ putrair hīnasya sarvaśaḥ | evam uktvā tato bhūyo visaṃjño nipapāta ha ||
Vaiśampāyana disse: “Agora, privado de meus filhos e totalmente sem amparo, tu és por inteiro o meu refúgio.” Tendo falado assim, o rei voltou a perder os sentidos e tombou ao chão. A cena ressalta a ruína moral e emocional que se segue ao adharma: quando os parentes são destruídos pelas próprias escolhas e apegos, nem o poder régio impede a impotência, e o sábio (Vidura) torna-se o último abrigo.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the collapse of worldly supports after catastrophic wrongdoing: when attachment and injustice lead to the destruction of one’s lineage, even a king becomes ‘anātha’ (without refuge), and true shelter is sought in wisdom and righteousness embodied by Vidura.
Dhṛtarāṣṭra, overwhelmed by sorrow after the loss of his sons, declares Vidura to be his only refuge; immediately afterward he again faints and falls to the ground, showing the depth of his despair.