Shloka 8
युधिष्ठिरस्य द्यूते द्रव्यवर्णनम्
Yudhiṣṭhira’s Enumeration of Stakes in the Dice Match
तात! दूसरेके धनकी स्पृहा रखना नीच पुरुषोंका काम है। जो भलीभाँति अपने धनसे संतुष्ट तथा अपने धर्ममें ही स्थित है, वही सुखपूर्वक उन्नतिशील होता है। दूसरेके धनको हड़पनेकी कोई चेष्टा न करना, अपने कर्तव्यको पूरा करनेके लिये सदा प्रयत्नशील रहना और अपनेको जो कुछ प्राप्त है, उसकी रक्षा करना--यही उत्तम वैभवका लक्षण है ।। विपत्तिष्वव्यथो दक्षो नित्यमुत्थानवान् नर: । अप्रमत्तो विनीतात्मा नित्यं भद्राणि पश्यति,जो विपत्तिमें व्यथित नहीं होता, सदा उद्योगशील बना रहता है, जिसमें प्रमादका अभाव है तथा जिसके हृदयमें विनयरूप सद्गुण है, वह चतुर मनुष्य सदा कल्याण ही देखता है
tāta! dūṣareke dhanasya spṛhā rakhanā nīca-puruṣāṇāṃ kāryam asti. yaḥ suṣṭhu sva-dhanena saṃtuṣṭaḥ sva-dharme eva sthitaś ca, sa eva sukha-pūrvakam unnati-śīlo bhavati. dūṣarasya dhanaṃ hartum kaścid api prayatno na kartavyaḥ; sva-kartavya-paripūraṇāya sadā prayatnaśīlo bhavitavyam; yad yat prāptaṃ tasya rakṣaṇaṃ kartavyam—etad eva uttama-vaibhavasya lakṣaṇam. vipaṭtiṣu avyatho dakṣo nityam utthānavān naraḥ; apramatto vinītātmā nityaṃ bhadrāṇi paśyati.
Dhṛtarāṣṭra disse: “Meu filho, cobiçar a riqueza de outro homem é obra de gente de espírito vil. Aquele que está verdadeiramente satisfeito com os próprios meios e permanece estabelecido no seu dharma avança com firmeza e alegria. Não tentes sequer tomar o que pertence a outros; esforça-te constantemente para cumprir os teus deveres; e protege o que chegou até ti—estes são os sinais da prosperidade genuína. O homem capaz que não se abala na adversidade, que se mantém sempre laborioso, livre de negligência, e cuja natureza interior é disciplinada e humilde, encontra continuamente o que é auspicioso.”
घतरयाट्र उवाच
Educational Q&A
True prosperity is ethical: be content with your own resources, stay rooted in your own dharma, avoid coveting or seizing others’ wealth, diligently perform your duties, and protect what you have. Such vigilance, humility, and steadiness in adversity lead to auspicious outcomes.
In the Sabha Parva, Dhṛtarāṣṭra addresses his son (implicitly Duryodhana) with moral counsel, warning against greed for others’ wealth and urging disciplined effort and composure—an ethical admonition set against the growing tensions around power and possessions.