Shloka 41
Devanagari script
सेनावशेषं तं दृष्टवा तव सैन्यस्य पाण्डव:,विश्रुतं त्रिषु लोकेषु व्याक्षिपद् गाण्डिवं धनु: । नरेश्वर! उस समय वहाँ खड़े हुए बलवान् पराक्रमी सव्यसाची पाण्डुपुत्र अर्जुन आपकी सेनाका कुछ भाग अवशिष्ट देखकर कुपित हो उठे और अपने त्रिलोकविख्यात गाण्डीवधनुषकी टंकार करते हुए आपकी रथसेनापर जा चढ़े
Transliteration
senāvaśeṣaṃ taṃ dṛṣṭvā tava sainyasya pāṇḍavaḥ, viśrutaṃ triṣu lokeṣu vyākṣipad gāṇḍivaṃ dhanuḥ |
Translation
Disse Sañjaya: Vendo que do teu exército restava apenas um remanescente, o Pāṇḍava (Arjuna)—famoso nos três mundos—encheu-se de ira, tomou o arco Gāṇḍīva e, com o seu célebre estalido, avançou impetuosamente contra as tuas forças de carros.
Word by Word
सेनाof the army
सेना:
Sambandha
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Genitive, Singular
अवशेषम्the remainder
अवशेषम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवशेष
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्that (it)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Purvakala)
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
तवyour
तव:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
सैन्यस्यof the army
सैन्यस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Genitive, Singular
पाण्डवःthe Pandava (Arjuna)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्रुतम्renowned
विश्रुतम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootविश्रुत
FormNeuter, Accusative, Singular
त्रिषुin the three
त्रिषु:
Adhikarana
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
FormLocative, Plural
लोकेषुworlds
लोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Plural
व्याक्षिपत्he brandished / hurled about
व्याक्षिपत्:
Kriya
TypeVerb
Rootव्य्-आ-क्षिप्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada
गाण्डिवम्Gāṇḍīva (bow-name)
गाण्डिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootगाण्डिव
FormNeuter, Accusative, Singular
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaA
ArjunaP
Pāṇḍava(s)G
Gāṇḍīva (bow)K
Kaurava army (your army)C
chariot-forces (rathasenā)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes