Shloka 88
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
“धृतराष्ट्रके सभी पुत्रों तथा उसके पक्षमें आये हुए सभी श्रेष्ठ नरेशोंको मारकर मैं प्रसन्नतापूर्वक आज अजातशत्रु राजा युधिष्ठिरको राज्यसे सम्पन्न कर दूँगा” ।। संजय उवाच (इतीदमुक्त्वा स महानुभाव: सस्मार चक्र निशितं पुराणम् | सुदर्शन चिन्तितमात्रमेव तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ।।) संजय कहते हैं--ऐसा कहकर महानुभाव श्रीकृष्णने अपने पुरातन एवं तीक्षण आयुध सुदर्शनचक्रका स्मरण किया। उनके चिन्तन करनेमात्रसे ही वह स्वयं उनके हाथके अग्रभागमें प्रस्तुत हो गया। ततः सुनाभं वसुदेवपुत्र: सूर्यप्रभं वज़समप्रभावम् । क्षुरान्तमुद्यम्य भुजेन चक्र रथादवप्लुत्य विसृज्य वाहान्,उस चक्रकी नाभि बड़ी सुन्दर थी। उसका प्रकाश सूर्यके समान और प्रभाव वज्रके तुल्य था। उसके किनारे छूरेके समान तीक्ष्ण थे। वसुदेवनन्दन महात्मा भगवान् श्रीकृष्ण घोड़ोंकी लगाम छोड़कर हाथमें उस चक्रको घुमाते हुए रथसे कूद पड़े और जिस प्रकार सिंह बढ़े हुए घमंडवाले मदान्ध एवं उन्मत्त गजराजको मार डालनेकी इच्छासे उसकी ओर झपटे, उसी प्रकार वे भी अपने पैरोंकी धमकसे पृथ्वीको कँपाते हुए युद्धस्थलमें भीष्मकी ओर बड़े वेगसे दौड़े
sañjaya uvāca | “dhṛtarāṣṭrake sabhī putroṃ tathā usake pakṣameṃ āye hue sabhī śreṣṭha nareśoṃ ko mārakara maiṃ prasannatāpūrvaka āja ajātaśatru rājā yudhiṣṭhira ko rājyase sampanna kara dūṃgā” || sañjaya uvāca (itīdam uktvā sa mahānubhāvaḥ sasmāra cakraṃ niśitaṃ purāṇam | sudarśanaṃ cintitamātrameva tasyāgrahastaṃ svayam āruroha ||) tataḥ sunābhaṃ vasudevaputraḥ sūryaprabhaṃ vajrasamaprabhāvam | kṣurāntam udyamya bhujena cakraṃ rathād avaplutya visṛjya vāhān ||
Sañjaya disse: “Depois de matar todos os filhos de Dhṛtarāṣṭra e todos os reis mais eminentes que vieram para o seu lado, com alegria, ainda hoje, estabelecerei o rei Yudhiṣṭhira—Ajātaśatru—firmemente na soberania.” Tendo falado assim, o magnânimo Śrī Kṛṣṇa lembrou-se de sua arma antiga e afiada como lâmina: o disco Sudarśana. No instante em que apenas o pensou, ele apareceu por si mesmo na parte dianteira de sua mão. Então o filho de Vāsudeva ergueu aquele disco—de cubo belamente formado, brilho como o do sol, força como a do raio, e borda cortante como uma faca. Soltando as rédeas e saltando do carro, Kṛṣṇa fez o disco girar em seu braço e correu em direção a Bhīṣma pelo campo de batalha, fazendo a terra tremer com o impacto de seus passos—como um leão que se lança para abater um senhor dos elefantes, embriagado e inchado de orgulho.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma under extreme pressure: when righteous order and the protection of a devotee are threatened, even the normally self-restrained guide (Kṛṣṇa) may manifest fierce resolve. Yet the episode also underscores that such power must be governed by ethical purpose—defending dharma, not personal hatred.
Sañjaya reports Kṛṣṇa’s vow-like declaration to secure Yudhiṣṭhira’s kingship by destroying the Kaurava side. Kṛṣṇa then summons the Sudarśana discus by mere thought, releases the reins, leaps from the chariot, and charges at Bhīṣma with the discus raised, like a lion attacking an enraged elephant.