Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः

एते जनपदा राजनू्‌ दक्षिणं पक्षमाश्रिता: । पट्च्चर

ete janapadā rājan dakṣiṇaṁ pakṣam āśritāḥ | paṭaccaraḥ pauṇḍraḥ pauravaś ca tathā niṣādāḥ saha | pṛṣṭhabhāge tu svayaṁ rājā yudhiṣṭhiraḥ sthitaḥ | bhīmaseno dhṛṣṭadyumnaś ca krauñcapakṣiṇoḥ pakṣasthāne niyuktau | draupadeyāś cābhimanyuḥ mahārathaḥ sātyakiś ca saha piśācā dāradāḥ pauṇḍrāḥ kuṇḍīviṣāḥ mārutāḥ dhenukāḥ taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāḥ bāhlīkāḥ tittirāḥ colāḥ pāṇḍyāś ca dakṣiṇapakṣam āśritya tasthuḥ || aniniveśyās tu huṇḍāś ca mālavā dānabhāryāḥ śabarā uddasā vatsā nākulāś ca | tayor ubhayor bhrātroḥ nakula-sahadevayoḥ vāmapakṣo 'śritaḥ ||

Sañjaya disse: “Ó rei, essas forças regionais tomaram posição na ala direita. Ali foram colocados os Paṭaccaras, os Pauṇḍras, os Pauravas e os Niṣādas; e o rei Yudhiṣṭhira, ele próprio, permaneceu na retaguarda como sustentáculo da formação. Bhīmasena e Dhṛṣṭadyumna foram designados para os dois postos das asas do arranjo de batalha ‘Krauñca’ (a garça). Junto com os filhos de Draupadī, Abhimanyu e o grande guerreiro de carro Sātyaki, os Piśācas, os Dāradās, os Pauṇḍras, os Kuṇḍīviṣas, os Mārutas, os Dhenukas, os Taṅgaṇas, os Parataṅgaṇas, os Bāhlīkas, os Tittiras, os Colas e os Pāṇḍyas ficaram de pé, abrigando-se na ala direita. Na ala esquerda foram dispostos os Aniniveśyas, os Huṇḍas, os Mālavas, os Dānabhāryas, os Śabaras, os Uddasas, os Vatsas e os Nākulas; e os dois irmãos Nakula e Sahadeva assumiram o comando daquela ala esquerda.”

एतेthese
एते:
Karta
TypeAdjective
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
जनपदाःcountries/peoples (of regions)
जनपदाः:
Karta
TypeNoun
Rootजनपद
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
दक्षिणम्right (side)
दक्षिणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदक्षिण
FormMasculine, Accusative, Singular
पक्षम्wing/flank
पक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootपक्ष
FormMasculine, Accusative, Singular
आश्रिताःhaving taken refuge/occupying
आश्रिताः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-श्रि
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīmasena
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Draupadī’s sons (Draupadeyas)
A
Abhimanyu
S
Sātyaki
K
Krauñca (crane) battle-array
P
Paṭaccara (people/region)
P
Pauṇḍra (people/region)
P
Paurava (people/region)
N
Niṣāda (people/region)
P
Piśāca (people/region)
D
Dārada (people/region)
K
Kuṇḍīviṣa (people/region)
M
Māruta (people/region)
D
Dhenuka (people/region)
T
Taṅgaṇa (people/region)
P
Parataṅgaṇa (people/region)
B
Bāhlīka (people/region)
T
Tittira (people/region)
C
Cola (people/region)
P
Pāṇḍya (people/region)
A
Aniniveśya (people/region)
H
Huṇḍa (people/region)
M
Mālava (people/region)
D
Dānabhārya (people/region)
Ś
Śabara (people/region)
U
Uddasa (people/region)
V
Vatsa (people/region)
N
Nākula (people/region)
N
Nakula
S
Sahadeva

Educational Q&A

The passage highlights dharmic kingship and disciplined leadership in war: a ruler supports the whole host by taking a stabilizing position, while capable commanders are assigned to critical posts. Order, responsibility, and proper delegation are presented as ethical necessities even amid violence.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra how the Pāṇḍava side is arranged in the Krauñca (crane) formation: Yudhiṣṭhira stands in the rear, Bhīma and Dhṛṣṭadyumna hold the wing positions, and various allied peoples are distributed to the right and left wings along with key warriors like Abhimanyu and Sātyaki.