तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
सम्मोहोऊज्ञानमत्याग: कर्मणामविनिर्णय: । स्वप्न: स्तम्भो भयं लोभ: स्वत: सुकृतदूषणम्
vāyudeva uvāca | sammoho 'jñānam atyāgaḥ karmaṇām avinirṇayaḥ | svapnaḥ stambho bhayaṁ lobhaḥ svataḥ sukṛtadūṣaṇam | tatra tatra niyamyante sarve te tāmasā guṇāḥ |
Vāyu disse: “Ilusão, ignorância, recusa em renunciar, incapacidade de julgar as próprias ações, sono e torpor, paralisia da vontade, medo, ganância e o hábito de encontrar defeitos até nas próprias boas obras—tudo isso e o que lhe é semelhante é governado pela qualidade das trevas (tamas). Em termos éticos, são os sinais pelos quais se reconhece o tamas: ele obscurece o discernimento, enfraquece a determinação e afasta a pessoa da conduta correta.”
वायुदेव उवाच
The verse identifies hallmark traits of tamas—delusion, ignorance, indecision, lethargy, fear, greed, and even mistrusting one’s own good deeds—and frames them as forces that obstruct clear judgment and righteous action.
Vāyudeva is speaking in a didactic context, explaining the nature of the guṇas. Here he characterizes tamas by listing the mental and ethical defects through which it manifests in human conduct.