Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)

(ब्राह्मण उवाच ततः समान: प्रालिल्ये पुनश्न प्रचचार ह | प्राणापानाबुदानश्च व्यानश्वैव तमब्रुवन्‌ ।। न त्वं समान श्रेष्ठोडसि व्यान एव वशे तव ।) ब्राह्मण कहते हैं--यह कहकर समान कुछ देरके लिये लीन हो गया और पुन: पूर्ववत्‌ चलने लगा। उस समस प्राण, अपान, व्यान और उदानने उससे कहा--'समान! तुम हमलोगोंसे श्रेष्ठ नहीं हो, केवल व्यान ही तुम्हारे वशमें है' ।। समान: प्रचचाराथ उदानस्तमुवाच ह । श्रेष्ठो5हमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना,यह सुनकर समान पूर्ववत्‌ चलने लगा। तब उदानने उससे कहा--'मैं ही सबसे श्रेष्ठ हूँ, इसका क्या कारण है? यह सुनो

brāhmaṇa uvāca | tataḥ samānaḥ prālīlye punaś ca pracacāra ha | prāṇāpānā udānaś ca vyānaś caiva tam abruvan || na tvaṁ samāna śreṣṭho ’si vyāna eva vaśe tava || samānaḥ pracacārātha udānas tam uvāca ha | śreṣṭho ’ham asmi sarveṣāṁ śrūyatāṁ yena hetunā ||

Disse o brāhmaṇa: Tendo falado assim, Samāna ficou imóvel por um breve momento, como se se dissolvesse no silêncio, e depois voltou a mover-se como antes. Então Prāṇa, Apāna, Udāna e Vyāna lhe disseram: “Samāna, não és superior a nós; apenas Vyāna está sob o teu domínio.” Ao ouvir isso, Samāna continuou como de costume. Então Udāna lhe disse: “Eu sou o mais eminente de todos—ouve a razão.”

ब्राह्मणःthe Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
ततःthen/from that
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
समानःSamāna (vital air)
समानः:
Karta
TypeNoun
Rootसमान
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रालिल्येbecame absorbed/merged
प्रालिल्ये:
TypeVerb
Rootली
FormPerfect, 3rd, Singular, Atmanepada
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
प्रचचारmoved/went about
प्रचचार:
TypeVerb
Rootचर्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
indeed (particle)
:
TypeIndeclinable
Root
प्राणPrāṇa (in-breath/vital air)
प्राण:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
अपानApāna (downward vital air)
अपान:
Karta
TypeNoun
Rootअपान
FormMasculine, Nominative, Singular
उदानःUdāna (upward vital air)
उदानः:
Karta
TypeNoun
Rootउदान
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
व्यानःVyāna (pervading vital air)
व्यानः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यान
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रुवन्said/spoke
अब्रुवन्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
समानO Samāna
समान:
TypeNoun
Rootसमान
FormMasculine, Vocative, Singular
श्रेष्ठःbest/superior
श्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
असिare
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 2nd, Singular, Parasmaipada
व्यानःVyāna
व्यानः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यान
FormMasculine, Nominative, Singular
एवonly/indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वशेin the control/power
वशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवश
FormMasculine, Locative, Singular
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Genitive, Singular
समानःSamāna
समानः:
Karta
TypeNoun
Rootसमान
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रचचारmoved/went about
प्रचचार:
TypeVerb
Rootचर्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
अथthen/thereupon
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
उदानःUdāna
उदानः:
Karta
TypeNoun
Rootउदान
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
indeed (particle)
:
TypeIndeclinable
Root
श्रेष्ठःbest/superior
श्रेष्ठः:
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिam
अस्मि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
TypePronoun
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
श्रूयताम्let it be heard / listen
श्रूयताम्:
TypeVerb
Rootश्रु
FormImperative, 3rd, Singular, Atmanepada
येनby which/whereby
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
हेतुनाby the reason/cause
हेतुना:
Karana
TypeNoun
Rootहेतु
FormMasculine, Instrumental, Singular

(ब्राह्मण उवाच

B
Brāhmaṇa (narrator/speaker)
S
Samāna (vital air)
P
Prāṇa (vital air)
A
Apāna (vital air)
U
Udāna (vital air)
V
Vyāna (vital air)