Shloka 22
Vāc–Manas Saṃvāda: Prāṇa-Apāna and the Primacy Debate (वाक्–मनस् संवादः)
गौरिव प्रसवत्यर्थान् रसमुत्तमशालिनी । सतत स्यन्दते होषा शाश्रृतं ब्रह्मवादिनी,शुचिस्मिते! घोषयुक्त (वैदिक) वाणी भी उत्तम गुणोंसे सुशोभित होती है। वह दूध देनेवाली गायकी भाँति मनुष्योंके लिये सदा उत्तम रस झरती एवं मनोवांछित पदार्थ उत्पन्न करती है और ब्रह्मका प्रतिपादन करनेवाली उपनिषद्वाणी (शाश्वत ब्रह्म)-का बोध करानेवाली है। इस प्रकार वाणीरूपी गौ दिव्य और अदिव्य प्रभावसे युक्त है। दोनों ही सूक्ष्म हैं और अभीष्ट पदार्थका प्रस्रव करने-वाली हैं। इन दोनोंमें क्या अन्तर है, इसको स्वयं देखो
gaur iva prasavaty arthān rasam uttamaśālinī | satataṁ syandate hoṣā śāśvataṁ brahmavādinī | śucismite! ghoṣayuktā (vaidikā) vāṇī api uttamaguṇaiḥ suśobhitā bhavati | sā dugdhadāyinī gāva iva manuṣyebhyaḥ sadā uttama-rasaṁ jharati manovāñchitān padārthān ca prasūte, brahma pratipādayantī upaniṣad-vāṇī (śāśvata-brahma) bodhaṁ janayati | evaṁ vāṇī-rūpā gau divya-adivya-prabhāva-yuktā | ubhe api sūkṣme, iṣṭa-padārtha-prasravaṇe samarthe | tayor bhedaṁ svayaṁ paśya |
Disse o brāhmaṇa: “Como uma vaca, a fala faz nascer significados e verte a essência mais excelsa. Ela flui sem cessar, proclamando o Brahman eterno. Ó tu de sorriso puro! Até a voz védica, ressoante de som sagrado, é ornada de qualidades excelentes. Como vaca que dá leite, ela derrama continuamente para os homens um néctar supremo e produz os objetos que desejam; e, como voz upaniṣádica, desperta a compreensão do Brahman imperecível. Assim, esta vaca em forma de fala possui eficácia tanto divina quanto não divina. Ambas são sutis, ambas podem verter o que é buscado. Vê por ti mesma qual é a diferença entre elas.”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Speech is portrayed as a nourishing cow: it can yield worldly benefits (desired objects and outcomes) and also reveal the eternal Brahman. The verse invites discernment between these two functions—instrumental, ritual/worldly efficacy and liberating, Upaniṣadic knowledge.
A Brahmin speaker addresses someone respectfully (“O you of pure smile”) and uses an extended metaphor to praise and analyze ‘vāṇī’ (speech). He contrasts Vedic, sound-based utterance associated with ritual power with Upaniṣadic teaching that communicates Brahman, urging the listener to perceive the distinction.