Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
गृहस्थ पुरुषको पंचमहायज्ञोंका अनुष्ठान करके अपने मनको शुद्ध बनाना चाहिये। जो गृहस्थ सदा सत्य बोलता
gṛhasthaḥ puruṣaḥ pañcamahāyajñān anuṣṭhāya svamanāṃsi śuddhīkartum arhati | yaḥ gṛhasthaḥ satyaṃ sadā vadati, paradoṣān na paśyati, dānaṃ dadāti, brāhmaṇān satkaroti, gṛhaṃ sammārjya śuciṃ karoti, abhimānaṃ tyajati, sadā saralabhāvena tiṣṭhati, snehayuktāni vacāṃsi bhāṣate, atithyabhyāgatasevāyāṃ manaḥ niveśayati, yajñaśiṣṭam annaṃ bhuṅkte, ca śāstrājñayā atithaye pādya-arghya-āsana-śayyā-dīpaṃ nivāsārthaṃ gṛhaṃ ca prayacchati—sa dhārmika iti vijñeyaḥ || prātar utthāya cācāmya bhojanenopamantrya ca | satkṛtyānuvrajed yas tu tasya dharmaḥ sanātanaḥ ||
Maheshvara disse: “O chefe de família deve purificar a mente realizando os cinco grandes sacrifícios diários. O verdadeiro chefe de família fala sempre a verdade, não procura os defeitos alheios, pratica a caridade, honra os brâmanes, mantém a casa limpa varrendo e arrumando, abandona o orgulho, vive com simplicidade reta, profere palavras afetuosas e aplica o espírito ao serviço dos hóspedes e dos recém-chegados. Ele come apenas o que resta após as oferendas (alimento santificado pelo sacrifício) e, segundo a regra das escrituras, provê ao hóspede água para lavar os pés, a oferenda de respeito, assento, leito, lâmpada e até pouso em sua casa. Tal pessoa deve ser tida por justa. Além disso, aquele que se levanta cedo, realiza o ācamana, convida brâmanes para a refeição, alimenta-os no tempo devido com honra e depois os acompanha respeitosamente por certa distância—diz-se que sustenta o dharma eterno.”
श्रीमहेश्वर उवाच
The passage defines gṛhastha-dharma as inner purification through the five great daily duties and outward righteousness through truthfulness, non-censure of others, charity, humility, cleanliness, and especially disciplined hospitality—welcoming guests and Brahmins with scripturally prescribed honors and sharing sanctified food.
Śrī Maheśvara is instructing on ethical and ritual norms for householders in the Anuśāsana Parva, listing concrete daily behaviors—inviting and feeding Brahmins, serving guests, and respectfully escorting them—that exemplify ‘sanātana’ (timeless) dharma.