Shloka 114
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
मात्रोरभ्युपपत्तिश्व धर्मोपनिषदं प्रति । धर्मस्य वायो: शक्रस्य देवयोशक्ष तथाश्विनो:,(पूर्वोक्त शाप होनेपर भी संतान होनेका कारण यह था कि) कुल-धर्मकी रक्षाके लिये दुर्वासदद्वारा प्राप्त हुई विद्याका आश्रय लेनेके कारण पाण्डवोंकी दोनों माताओं कुन्ती और माद्रीके समीप क्रमश: धर्म, वायु, इन्द्र तथा दोनों अश्विनीकुमार--इन देवताओंका आगमन सम्भव हो सका (इन्हींकी कृपासे युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन एवं नकुल-सहदेवकी उत्पत्ति हुई)
mātror abhyupapattiś ca dharmopaniṣadaṃ prati | dharmasya vāyoḥ śakrasya devayoś ca tathāśvinoḥ ||
Ainda que uma maldição anterior tivesse sido proferida, o nascimento de filhos às duas mães tornou-se possível para preservar o dharma da família. Ao recorrer ao conhecimento sagrado do mantra obtido de Durvāsas—um meio secreto e autorizado, ligado ao Dharma—Kuntī e Mādrī puderam receber a aproximação dos deuses: Dharma, Vāyu, Śakra (Indra) e os gêmeos Aśvin. Por sua graça nasceram Yudhiṣṭhira, Bhīmasena, Arjuna e Nakula–Sahadeva.
Educational Q&A
The verse frames the extraordinary births of the Pāṇḍavas as ethically grounded: preserving kula-dharma can justify invoking sacred means, and divine powers are portrayed as cooperating with righteous intent rather than mere desire.
It explains how Kuntī and Mādrī, despite an earlier curse affecting progeny, could still have children by using the mantra-knowledge received from Durvāsas, thereby summoning Dharma, Vāyu, Indra, and the Aśvin twins, who fathered the five Pāṇḍavas.