Shloka 23
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
नत्वा स्तुत्वा चतुर्वक्रस्तद्वृत्तान्तं व्यजिज्ञपत् / विचिन्त्य सो ऽपि बहुधा कृपया लोकनायकः
Transliteration
natvā stutvā caturvakrastadvṛttāntaṃ vyajijñapat / vicintya so 'pi bahudhā kṛpayā lokanāyakaḥ
Translation
Brahmā, o de quatro faces, prostrou-se e entoou louvores, expondo o ocorrido. Nārāyaṇa, guia do mundo, refletiu de muitos modos, movido por compaixão.
Word by Word
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√नम् (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त (gerund), पूर्वकाल
स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Root√स्तु (धातु; स्तुतौ) + त्वा
Formक्त्वान्त (gerund), पूर्वकाल
चतुर्वक्रःthe four-faced one (Brahmā)
चतुर्वक्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + वक्र (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: 'चत्वारि वक्राणि यस्य सः' (one who has four faces); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Brahmā)
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (qualifying वृत्तान्तम्)
वृत्तान्तम्account/news
वृत्तान्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
व्यजिज्ञपत्informed / reported
व्यजिज्ञपत्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवि-√ज्ञा (धातु; अवबोधने) (causative sense)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; देवनागरी-पाठानुसार रूपम् 'अजिज्ञपत्' (causative/denominative usage) = 'made known/informed'
विचिन्त्यhaving reflected
विचिन्त्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootवि-√चिन्त् (धातु; चिन्तने) + ल्यप् (क्त्वा-सम)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्धसूचक (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
बहुधाin many ways
बहुधा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय; बहु-प्रातिपदिकात्)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb of manner)
कृपयाout of compassion
कृपया:
करण/हेतु (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
लोकनायकःleader of the world
लोकनायकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: 'लोकस्य नायकः'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन