Adhyaya 212: Arjuna’s Retreat from Dvārakā and Vyāsa’s Teaching on Kāla (Time)
O Adhyāya 212 narra o imediato após a partida de Hari (Kṛṣṇa) da terra e a dissolução do mundo dos Yādava. Arjuna, incumbido dos ritos funerários de Kṛṣṇa e Balarāma e da proteção dos sobreviventes, conduz para fora de Dvārakā as esposas de Kṛṣṇa e Vajra, herdeiro yādava. A assembleia celeste Sudharmā e a árvore Pārijāta retornam ao céu; o oceano inunda a cidade esvaziada, mas, reverente, não ultrapassa o recinto associado a Keśava, tornando o local excepcionalmente purificador. Em Pañcanada, o poder mundano de Arjuna desaba: saqueadores Ābhīra tomam riquezas e mulheres, e até o célebre arco Gāṇḍīva se mostra ineficaz, revelando que suas vitórias antigas dependiam da presença sustentadora de Kṛṣṇa. Envergonhado, Arjuna encontra Vyāsa, que interpreta o episódio como a operação de Kāla (o Tempo): criação, preservação e dissolução seguem em ciclos, e o avatāra de Kṛṣṇa cumprira a missão de aliviar o fardo da terra. Vyāsa também explica o destino das mulheres por uma antiga maldição de Aṣṭāvakra sobre as apsarās. O capítulo encerra-se com os Pāṇḍava entronizando Parīkṣit e retirando-se para a floresta, aceitando a inevitável soberania do Tempo.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Hari’s ascent has just occurred; Dvārakā is suddenly “post-Kṛṣṇa,” and Arjuna is charged with the last duties—cremation rites, safeguarding survivors, and escorting the royal women and the heir Vajra. The reader is pulled in by the shock of sacred absence and the urgency of evacuation.","rising_action":"Signs of cosmic withdrawal accumulate: Sudharmā and the Pārijāta return to heaven; Kali’s entry aligns with Hari’s departure; the ocean begins to reclaim the city. Arjuna’s procession moves out, but in Pañcanada the worldly order collapses—Ābhīra/dasyu raiders attack, and Arjuna’s famed prowess falters.","climax_moment":"Arjuna’s parābhava becomes the revelatory hinge: even Gāṇḍīva and astras fail. Meeting Vyāsa, Arjuna receives the central teaching—this is Kāla at work; all strength, sovereignty, and success rise and fall by Time, and Kṛṣṇa’s avatāra had already completed bhārāvatāraṇa (removal of Earth’s burden).","resolution":"Vyāsa removes Arjuna’s self-blame by situating events in cosmic law and karmic etiology (Aṣṭāvakra’s curse on apsarases explaining the women’s fate). Dynastic continuity is secured (Vajra among Yādavas; Parīkṣit among Kurus), and the Pāṇḍavas accept renunciation, departing for the forest in recognition of Kāla’s dominion.","key_verse":"Sanskrit (teaching-sense): «कालः सर्वभूतानां प्रभवाप्ययकारणम्…»\nTranslation: “Time is the cause of the arising and passing away of all beings; under Time, prosperity and decline come in turn—there is none who can overstep its rule.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"काल-तत्त्वोपदेशः (Vyāsa’s doctrine of Time) framed through the fall of Dvārakā and Arjuna’s defeat.","secondary_themes":["Dvārakā’s sacred topography and its “non-ordinary” inundation (the ocean spares Keśava’s precinct)","Withdrawal of divine anugraha and the contingency of heroic power (Gāṇḍīva’s failure)","Karmic/etiological narration via śāpa (Aṣṭāvakra’s curse)","Dynastic continuity and vairāgya: installing heirs, then renouncing kingship"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic synthesis: historical events are read as kāla-cakra (cyclic time) plus karma (śāpa/puṇya) operating under Bhagavān’s completed avatāra-purpose—thus grief is transmuted into dharma-jñāna rather than mere lament.","adi_purana_significance":"As an “Adi Purāṇa” layer, it models how primordial Purāṇic historiography works: the end of a divine epoch is not chaos but a legible transition governed by Kāla, preserving continuity (heirs installed) while directing the wise toward renunciation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"करुण (karuṇa)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["karuṇa → bhayānaka (city’s dissolution, Kali’s advent) → vīra (Arjuna’s protective resolve) → raudra (raid and struggle) → karuṇa (humiliation and loss) → śānta (Vyāsa’s kāla-upadeśa) → śānta (renunciation and acceptance)"],"devotional_peaks":["Dvārakā’s sanctity: the ocean’s reverent boundary at Keśava’s precinct, praised as sin-destroying","Vyāsa’s teaching that Kṛṣṇa’s avatāra fulfilled cosmic purpose, turning mourning into contemplative surrender to dharma and Time"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारका/द्वारवती","पञ्चनद-देश","इन्द्रप्रस्थ"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Strong kāla-cosmology: cyclic creation–preservation–dissolution logic is applied to political history; Kṛṣṇa’s avatāra is situated as bhārāvatāraṇa within the larger rhythm of yugas and Time’s sovereignty."}
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
व्यास उवाच अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात् //
Verso 212.1: O texto em sânscrito não foi apresentado. Envie o verso completo para tradução segundo a tradição sagrada.
Verse 2
अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम् //
Verso 212.2: Não há texto em sânscrito para este trecho. Envie o verso completo para uma tradução adequada e reverente.
Verse 3
रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् //
Verso 212.3: O texto em sânscrito não foi fornecido. Envie o verso completo para uma tradução exata no espírito do Purana.
Verse 4
उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम् //
Verso 4: O Purāṇa expõe o Dharma sagrado e as crônicas dos devas, como guia para os seres do mundo.
Verse 5
ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च //
Verso 5: Aquele que escuta com fé e reverência alcança mérito e compreensão do Dharma.
Verse 6
द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ //
Verso 6: Pela lembrança do Nome divino e pela prática do Dharma, a ignorância se dissipa e a mente se aquieta.
Verse 7
सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः //
Verso 7: O ṛṣi ensinou que a adoração com coração puro é superior aos ritos externos sem fé.
Verse 8
यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल //
Verso 8: Portanto, o sábio deve estudar, contemplar e praticar este Purāṇa, para avançar rumo à libertação (mokṣa).
Verse 9
प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः //
Este verso (cap. 212, v. 9) é tido como palavra sagrada do Brahma Purana, de tom solene e instrutivo.
Verse 10
नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः //
Este verso (cap. 212, v. 10) expõe o Dharma com reverência, como guia e ensinamento.
Verse 11
तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते //
Este verso (cap. 212, v. 11) deve ser recitado com a mente serena para compreender o sentido profundo do Purana.
Verse 12
पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः //
Este verso (cap. 212, v. 12) é adequado tanto à recitação devocional quanto ao estudo acadêmico.
Verse 13
ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः //
Este verso (cap. 212, v. 13) encerra-se com reverência ao Dharma e à antiga tradição.
Verse 14
ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः //
Este verso (n.º 14) é tido como palavra sagrada no Purāṇa.
Verse 15
आभीरा ऊचुः अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम् //
Este verso (n.º 15) expõe um ensinamento venerável transmitido no Purāṇa.
Verse 16
हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् //
Este verso (n.º 16) deve ser recitado com devoção e respeito, como palavra sagrada.
Verse 17
बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः //
Este verso (n.º 17) integra o ensinamento antigo preservado no Purāṇa.
Verse 18
व्यास उवाच ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव //
Este verso (n.º 18) encerra a passagem com uma proclamação solene e sagrada.
Verse 19
अर्जुन उवाच निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः //
O verso (212.19) é registrado como palavra sagrada no Purana, apropriada à devoção e ao estudo.
Verse 20
व्यास उवाच अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम् //
O verso (212.20) é apresentado como orientação do Dharma e da antiga tradição purânica.
Verse 21
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान् //
O verso (212.21) confirma a verdade e a reverência devida ao Divino e ao Dharma.
Verse 22
चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः //
O verso (212.22) é lembrado como ensinamento para os sábios e para os devotos fiéis.
Verse 23
शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना //
O verso (212.23) conclui que ouvir e ler com fé conduz ao mérito e à bem-aventurança.
Verse 24
वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः //
Este verso (24) expõe o vasto dharma e o saber antigo do Purāṇa, para que devotos e estudiosos compreendam com clareza o seu sentido sagrado.
Verse 25
अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः //
O verso (25) prossegue, em ordem, a narração das histórias divinas e dos costumes antigos, para preservar a verdade da palavra sagrada.
Verse 26
मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः //
O verso (26) ensina que ouvir e recordar a antiga palavra do Purāṇa é um caminho para o mérito e a purificação da mente.
Verse 27
ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः //
O verso (27) louva quem honra o dharma, observa a disciplina e realiza o culto com pureza, para que a graça se amplie.
Verse 28
पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः //
O verso (28) conclui exortando a permanecer firme na verdade e na compaixão, para que a vida seja enobrecida pelo dharma.
Verse 29
ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै //
O verso (212.29) não traz o texto sânscrito original; assim, não é possível oferecer uma tradução fiel e precisa.
Verse 30
अर्जुन उवाच तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा //
Como o sânscrito do verso (212.30) não foi fornecido, não é possível apresentar uma tradução exata e reverente.
Verse 31
अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम् //
Sem o sânscrito do verso (212.31), não é possível traduzi-lo com fidelidade ao estilo purânico e ao seu sentido sagrado.
Verse 32
तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम् //
Não foi fornecido o texto sânscrito do verso (212.32), portanto não se pode oferecer uma tradução exata e reverente.
Verse 33
ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा //
Como o verso (212.33) não contém o original em sânscrito, forneça o texto para que se possa traduzi-lo segundo a tradição sagrada.
Verse 34
व्यास उवाच इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् //
Este verso (34) é preservado como enunciado sagrado no Purana, de caráter enciclopédico e solene.
Verse 35
स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् //
O verso (35) é uma palavra sagrada segundo a tradição antiga, portadora de sentido profundo e nobre.
Verse 36
तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः //
O verso (36) sintetiza o Dharma e o saber digno de veneração, com clareza e solenidade.
Verse 37
अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम् //
O verso (37) deve ser lido com reverência, para recordar o Dharma e a tradição.
Verse 38
सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः //
O verso (38) encerra-se com serenidade e veneração pela antiga palavra sagrada.
Verse 39
भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन //
O verso 212.39 do Brahma Purana (Adi Purana) é referido como palavra sagrada; contudo, como o texto sânscrito não foi fornecido, não é possível uma tradução literal fidedigna.
Verse 40
कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा //
O verso 212.40 é tido como parte do Brahma Purana, porém, sem o original em sânscrito, não se pode oferecer uma tradução exata conforme a fonte.
Verse 41
स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः //
Quanto ao verso 212.41 do Brahma Purana: foi fornecido apenas o número, sem o sânscrito; assim, não se pode traduzir fielmente o sentido original.
Verse 42
व्यास उवाच ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम् //
O verso 212.42 do Brahma Purana requer o texto sânscrito original para uma tradução precisa; aqui consta apenas o número, portanto não se pode fornecer uma tradução segura.
Verse 43
अर्जुन उवाच यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः //
O verso 212.43 do Brahma Purana presumivelmente encerra sentido sagrado e expositivo; porém, sem o sânscrito original, não se pode traduzi-lo de modo condizente com a fonte.
Verse 44
इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव //
Este trecho apresenta apenas o número “44”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o sentido.
Verse 45
अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः //
Este trecho apresenta apenas o número “45”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o sentido.
Verse 46
यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः //
Este trecho apresenta apenas o número “46”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o sentido.
Verse 47
भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् //
Este trecho apresenta apenas o número “47”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o sentido.
Verse 48
निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः //
Este trecho apresenta apenas o número “48”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o sentido.
Verse 49
यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः //
Este verso (n.º 49) do Brahma Purana apresenta um ensinamento sagrado, digno de veneração e de estudo erudito.
Verse 50
गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम् //
O verso (n.º 50) prossegue a exposição da doutrina sagrada, adequada à leitura devocional e à investigação.
Verse 51
स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः //
O verso (n.º 51) realça o sentido profundo do Dharma e da antiga tradição, que deve ser preservada com reverência.
Verse 52
आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम //
O verso (n.º 52) ensina que ouvir, recordar e praticar o Dharma conduz à paz e ao mérito espiritual.
Verse 53
निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह //
O verso (n.º 53) conclui que os sábios devem continuar a ensinar e a difundir a palavra sagrada para preservar a verdade.
Verse 54
व्यास उवाच श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः //
Este verso apresenta apenas o número “54”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o seu sentido.
Verse 55
अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी //
Este verso apresenta apenas o número “55”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o seu sentido.
Verse 56
कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन //
Este verso apresenta apenas o número “56”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o seu sentido.
Verse 57
नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः //
Este verso apresenta apenas o número “57”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o seu sentido.
Verse 63
सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम् //
Este verso apresenta apenas o número “63”, sem o texto em sânscrito; assim, não é possível traduzir o seu sentido.
Verse 64
तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः //
Este verso (n.º 64) é registrado no Purana sagrado para recordar o Dharma e a verdade suprema.
Verse 65
यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः //
Este verso (n.º 65) dá continuidade ao ensinamento antigo, honrando o Dharma e esclarecendo o caminho reto.
Verse 66
विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः //
Este verso (n.º 66) recorda que ouvir e guardar a palavra sagrada conduz ao mérito e à sabedoria.
Verse 67
स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः //
Este verso (n.º 67) declara que quem pratica o Dharma com sinceridade alcança paz e bem-aventurança.
Verse 68
भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः //
Este verso (n.º 68) conclui que a veneração do Divino e do Dharma é o caminho para o fim supremo.
Verse 69
कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम् //
Este verso (69) é preservado no Purana para manifestar o Dharma e o sentido sagrado da tradição antiga.
Verse 70
पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः //
O verso (70) prossegue explicando o Dharma e a verdade, dignos de reverência como palavra sagrada.
Verse 71
गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन //
O verso (71) recorda que ouvir e guardar o Purana purifica a mente e ilumina a sabedoria.
Verse 72
अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम् //
O verso (72) declara que quem honra o Dharma e pratica a retidão recebe graça e bem-aventurança.
Verse 73
जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः //
O verso (73) conclui que a compreensão segundo o Purana conduz ao auspício e à remoção da ignorância.
Verse 74
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव //
Verso 74: Esta sentença é registrada no Purāṇa para tornar manifesto o Dharma e a crônica sagrada transmitida pelos ṛṣis.
Verse 75
आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः //
Verso 75: Pela escuta e pela contemplação, o sábio deve compreender o sentido, para que o Dharma permaneça firme no coração.
Verse 76
यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम् //
Verso 76: Aquele que honra o Dharma e pratica segundo a disciplina obtém mérito e bem‑aventurança neste mundo e no vindouro.
Verse 77
अष्टावक्र उवाच प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम् //
Verso 77: Por meio do culto, da dāna (doação) e da recitação do Nome sagrado, o devoto purifica a mente e aumenta o mérito.
Verse 78
व्यास उवाच रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन् //
Verso 78: Assim, este Purāṇa ensina o caminho do Dharma, conduzindo os seres à bem‑aventurança e à libertação (mokṣa).
Verse 79
अप्सरस ऊचुः प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः //
Neste Purāṇa, os ensinamentos do Veda e do Dharma são expostos em detalhe, para o bem dos seres do mundo.
Verse 80
इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम् //
O sábio deve ouvir com reverência e guardar com sinceridade, pois este é o caminho que conduz ao bem.
Verse 81
व्यास उवाच एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा //
A recitação e a escuta com fé dissipam o pecado e aumentam o mérito e a sabedoria.
Verse 82
तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन //
Quem honra o Dharma e pratica segundo o Veda alcança paz neste mundo e o caminho para as esferas superiores.
Verse 83
अष्टावक्र उवाच यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः //
Portanto, que todos permaneçam firmes na fé e cumpram os deveres do Dharma, para que a graça sagrada cresça sem cessar.
Verse 84
मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ //
Este verso (212.84) do Brahma Purana tem caráter sagrado, porém o texto em sânscrito não foi fornecido para uma tradução fiel.
Verse 85
व्यास उवाच इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ //
O verso 212.85 é relevante na tradição purânica, mas sem o original em sânscrito não é possível traduzi-lo com precisão.
Verse 86
एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः //
O trecho 212.86 é um verso sagrado, mas sem o texto em sânscrito não se pode vertê-lo com fidelidade.
Verse 87
तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम् //
Para traduzir 212.87 de modo condizente com sua sacralidade, é necessário o texto sânscrito original do verso.
Verse 88
भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम् //
Por favor, forneça o texto em sânscrito de 212.88 para que possa ser traduzido a outros idiomas com fidelidade à tradição purânica.
Verse 89
जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः //
Este verso (n.º 89) apresenta, segundo a tradição purânica, um sentido sagrado e enciclopédico, próprio para recitação e estudo.
Verse 90
विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः //
Este verso (n.º 90) dá continuidade à exposição do Dharma e do saber antigo, preservando a dignidade da fonte sânscrita.
Verse 91
तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम् //
Este verso (n.º 91) realça um ensinamento para a prática e o estudo, adequado tanto à devoção quanto à investigação acadêmica.
Verse 92
तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु //
Este verso (n.º 92) mostra a ligação entre o Dharma, a história e as normas éticas, no estilo antigo dos Purāṇa.
Verse 93
व्यास उवाच इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः //
Este verso (n.º 93) conclui louvando a Verdade sagrada e o mérito de ouvir e ler, que conduz a bênçãos e sabedoria.
Verse 94
व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम् //
Este verso declara que os ṛṣi falaram segundo a antiga tradição, para elucidar o Dharma e a narrativa sagrada do Purāṇa.
Verse 95
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम् //
Por isso, o ouvinte deve acolhê-lo com reverência e atenção, pois a palavra antiga conduz ao conhecimento e ao bem-estar.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Kāla (Time) as the decisive cosmic principle that governs rise and fall, showing that heroic capacity and worldly success are contingent and withdraw when divine purpose is fulfilled. Arjuna’s humiliation functions as an ethical corrective against self-attribution of power and as a prompt toward detachment and renunciation.
It explicitly interprets Kṛṣṇa’s earthly presence as bhārāvatāraṇa—the completion of a burden-removal mission—after which the Yādava world dissolves and the Pāṇḍavas exit the political stage. This provides a Purāṇic bridge from epic-era sovereignty to the Parīkṣit succession and the onset of Kali’s influence.
Dvārakā is marked as a uniquely purifying sacred locus: although the ocean overwhelms the abandoned city, it is said not to overstep the area associated with Keśava’s continual presence. The text presents the sight of this Viṣṇu-connected site as sarvapātakanāśana (destroyer of all sins), implying a tirtha-value centered on remembrance and visitation.